myUpchar प्लस+ सदस्य बनें और करें पूरे परिवार के स्वास्थ्य खर्च पर भारी बचत,केवल Rs 99 में -

सारांश

नाकातून होणार्र्या रक्तस्रावाला एपिस्टॅक्सिस असेही म्हणतात. बहुतांश लोकांना बहुतेक हानीकारक नसून, ती फार गंभीर स्थिती नसते. 50 वर्षापेक्षा जास्त वयाच्या लोकांमध्ये हे सामान्य आहे. रक्तस्त्राव आणि रक्तस्त्राव विकारांसारख्या रोगांशिवाय, उदा. हेमोफिलिया, नाकातून रक्तस्राव क्वचितच वयोवृद्ध झाल्यानंतर दिसून येते. नाकांमधून रक्तस्त्राव सामान्यत: नाकाच्या टोकाजवळ(पूर्ववर्ती प्रदेश) नाकाच्या आत होतो.

नाकातील कोरडेपणा; हिवाळ्यातल्यासारख्या थंड कोरड्या वायूला अनावरण; विशेषत: मुलांमध्ये सतत नाकात बोट घातल्यामुळे होणारी इजा; धक्का; सायनसायटिस आणि नेझल पॉलीप्स (नाकाच्या आत मांसल बोळा) नाकातून रक्तस्राव होण्यामागील सर्वात सामान्य कारणे आहेत. इतर कमी सामान्य, पद्धतशीर किंवा मूळ कारणांमध्ये तत्काळ वैद्यकीय मदतीची गरज असते उदा. उच्च रक्तदाब समाविष्ट आहे; गाठ; नाकाच्या आतील विभाजन भिंती मधील असामान्यता (उदा.: नेझल सेप्टल डिफेक्ट);हाडातील विकृती; रक्ताचा थक्का जमण्याशी संबंधित आनुवांशिक विकार उदा. हेमोफिलिया ए आणि बी; आणि वॉन विलेब्रँड रोग. आनुवांशिक हॅमरेजिक टेलिगॅक्टेसिआ नावाची दुसर्या दुर्मिळ अनुवांशिक स्थिती (जराशा जखमांमध्येही रक्तस्त्राव होणार्र्या नाजूक रक्तवाहिन्या) देखील नाकातील रक्तस्रावाशी संबंधित आहेत. रक्तस्राव होत असलेल्या रक्तवाहिन्यांच्या भिंतीमध्ये लवचिकता किंवा सूज असलेल्या काही विशिष्ट परिस्थिती असतात(उदा. आर्टेरिओस्क्लेरोसिस, कोलेजन डिसऑर्डर).

दुखापतीशी संबंधित नसल्यास नाकातून रक्तस्त्राव होणे सामान्यतः वेदनाहीन असते. डोकेदुखी, वेदना आणि इतर लक्षणे असतांना उच्च रक्तदाब, कजेस्टिव्ह हार्ट फेल्युर किंवा जखमांमुळे नाकपुड्यात रक्त येऊ लागते.ठराविक कारणांशिवाय होणार्र्या बहुतांश रक्तगळतीला औषधांची गरज नसून, केवळ पारंपारिक उपचारांद्वारे समस्येचे निराकरण होते. नाकाला चिमटे काढून दाब दिल्याने (नोस ब्रिजच्या खाली), नेझल आणि खारट द्रावणाद्वारे सामान्यत: डॉक्टर रक्तगळतीचा निदान करतात. नेझल पॅक आणि इतर पारंपरिक उपचार उपायांमुळे रक्तस्त्राव थांबत नाही, तेव्हा कॉटेरायझेशन केले जाते. विशिष्ट कारणांमुळे होणार्र्या रक्तस्रावाची मूळ कारणे (उदा. उच्च रक्तदाब) हाताळण्यासाठी औषधे आवश्यक असतात. रक्तस्राव वैद्यकीय आणि पारंपारिक उपचारांनंतर न थांबल्यास आणि नाकाला रक्त पुरवणार्र्या मोठ्या वाहिन्यांमधून रक्तस्त्राव होत असल्यास, शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला दिला जातो.

  1. नाकातून रक्त येणे चा उपचार - Treatment of Nosebleed in Marathi
  2. नाकातून रक्त येणे साठी औषधे
  3. नाकातून रक्त येणे चे डॉक्टर

नाकातून रक्त येणे चा उपचार - Treatment of Nosebleed in Marathi

नाकातील रक्तस्त्रावावरील उपचारांमध्ये रक्तस्राव नियंत्रित करण्यासह अंतर्भूत कारणावर उपचार केले जाते.

रक्तस्त्राव नियंत्रण

नाकांपासून रक्तस्त्राव सामान्यत: वैद्यकीय मदत घेण्यापूर्वी घरी घेतलेल्या काही सोप्या उपायांनी थांबतो. यात सरळ बसताना 5 ते 10 मिनिटांपर्यंत नाकाच्या टोकाला चिमटीद्वारे दबाव देणे सामील आहे. बसले असतांना डोके मागे वळवू नका, नाहीतर रक्त परत वायुनलिकेत वाहून जाऊ शकतो. 20 मिनिटांपर्यंत नाकाला चिमटी दिल्यावर रक्तस्त्राव थांबत नसल्यास, वैद्यकीय मदत आवश्यक असते. याव्यतिरिक्त, नाकावर आइसपॅकचे वापर रक्तस्त्राव नियंत्रित करण्यास मदत करते.

वर दिलेले उपाय रक्तस्त्राव थांबविण्यास अपयशी ठरल्यास, खालील पावले उचलली जाऊ शकतातः

  • एपिनेफ्राइन सोल्यूशन (रक्त वाहिन्यांचे संक्रमणास कारणीभूत असलेले एक वॅसॉकॉंस्टिस्टर) आणि भूल ( लिडोकेन ) सह कापूस गॉज (मेडिकल ड्रेसिंगसाठी वापरल्या जाणार्या कापूस तंतुंचा एक चांगला जाळी बनलेला कापड ) रक्तस्त्राव बिंदूवर दाबून ठेवलेला असतो. याशिवाय, एक शोषण्यायोग्य जिलेटिन फोम किंवा ऑक्सिडिज्ड सेल्युलोजचा वापर रक्तस्त्राव थांबविण्यासाठी नाकांच्या पोकळीला बंद करण्यासाठी केला जातो. हे एंटिअर रक्तस्त्रावाच्या अधिकतर प्रसंगांमध्ये मदत करते.
  • त्या भागाला बंद करण्यासाठी आणि रक्तस्त्राव थांबविण्यासाठी सिल्व्हर नायट्रेट नावाचे रसायन रक्तस्त्रावाच्या जागेवर लावले जाते. या प्रक्रियेला कॅमिकल कॉटेराइझेशन म्हणतात.
  • उपरोक्त उपाय रक्तस्त्राव थांबविण्यास अपयशी झाल्यास नेझल पॅकिंग केली जाते. यामध्ये, रिबन गॉज पेट्रोलिअम जेली किंवा अँटी-बॅक्टेरियल मलमाने भिजविले जाते आणि नाकच्या पोकळीला भरण्यासाठी नाकाच्या आत ठेवले जाते. नाकच्या आत दाबून ठेवलेले नेझल पॅक तीन ते पाच दिवस ठेवावे, जेणेकरून एक चांगला थक्का तयार होईल आणि रक्तस्त्राव पूर्णपणे थांबू शकेल.
  • कॅथीटर वापरुन फॅरेनक्समध्ये समान नेझल पॅक घातली जाऊ शकते.
  • नाकच्या मागच्या बाजूला रक्तस्त्राव थांबविण्यासाठी विशिष्ट बुलून साधने वापरली जाऊ शकतात.
  • नाकाच्या (पीडीयियर क्षेत्र) नाकपुड्यातील वेदना आणि इतर असुविधाजनक लक्षणे कमी करण्यासाठी गरम पाण्याचा सतत प्रवाह सह सिंचनाखाली येऊ शकतो.
  • मोठ्या रक्तवाहिन्यांमधून रक्तस्त्राव निदान झाल्यानंतर शस्त्रक्रिया केली जाऊ शकते (अंतर्गत मैक्सिलरी वाहिनी किंवा इथोमायड वाहिनी). शस्त्रक्रिया प्रक्रियेमध्ये रक्तवाहिन्या (रक्त प्रवाह थांबविण्यासाठी वाहिनी बांधणे) आणि एंजिओग्राफिक आर्टेरिअल एंबोलाइझेशन ( रक्तवाहिन्यात रक्त प्रवाह थांबवणे किंवा वाहिनीखाली विशिष्ट लहान कण समाविष्ट करणें) अंतर्भूत असतात.
  • एक लेसर थेरपी, एस्ट्रोजन थेरपी, एंबोलाइझेशन, आणि सेप्टोडर्मॅटोप्लास्टी (नेझल सेप्टमवरील म्युकस मेंब्रेनची ग्राफ्टिंग), करून असाध्य अनुवांशिक रक्तस्त्राव विकारात दिले जातात, जे हेमोरॅजिक टॅलेन्गॅक्टेसिआसारख्या रोगांमध्ये अत्यावश्यक आहेत.
  • सिस्टमिक कारणांसाठी उपचार
    • उच्च रक्तदाब हाताळण्यासाठी योग्य औषधे, ज्यामुळे रक्तस्राव होतो.
    • अँटिहिस्टामाइन आणि एलर्जी उपचार करण्यासाठी इतर अलर्जीरोधी औषधे.
    • योग्य प्रतिजैविके सायनसमधील संक्रमण नष्ट करण्यात मदत करू शकतात.

जीवनशैली व्यवस्थापन

बहुतांश लोकांचे नाकातील रक्तस्राव घरीच व्यवस्थापित करणे सोपे आहे. प्रथमवेळी होणार्र्या नाकांपासून रक्तस्त्राव किंवा स्थानिक जखमांमुळे रक्तस्त्राव तपासणी आणि उपचारांसाठी रुग्णालयात भरती होण्याची आवश्यकता नसते. हे सहज घरी स्वत: ची काळजीपूर्वक व्यवस्थापित केले जाऊ शकते. तथापि, डॉक्टरांना भेटणे आवश्यक आहे जर:

  • नाकांचे रक्तस्त्राव थांबत नसेल आणि नाक (नोस पिंचिंग) वर दबाव आणण्याच्या 20 मिनिटांनंतर सतत चालू राहते.
  •  रक्त किंवा गडद रंगाची उलटी नाकाच्या रक्तस्त्रावासह आढळत असेल .
  •  नाकाच्या रक्तस्त्रावासह चक्कर , डोकेदुखी, कमजोरी , श्वास घेण्यात अडचण आणि डोकेदुखी होत असेल.
  • नाकाचा रक्तस्त्राव थांबत आणि वारंवार दिसत असेल.
  • दोन वर्षापेक्षा कमी वयाच्या मुलांमध्ये नाकाचा रक्तस्त्राव आढळत असेल.

वारंवार नाकाच्या रक्तस्त्रावच्या व्यवस्थापनामध्ये काही पद्धती मदत करू शकतातः

  • विशेषकरुन जेव्हा तुम्ही घरापासून दूर असता, तेव्हा नाकाच्या रक्तस्त्रावाच्या अचानक घटनेत कारवाई करण्याची तयारी करावी. क्लॅम्पस आणि कपड्याचे स्वच्छ तुकडे रक्तस्त्राव नियंत्रित करण्यासाठी वापरली जाऊ शकतात.
  • घरामध्ये एक आईस पॅक तयार ठेवा जे नाकाचा रक्तस्त्राव होत असताना तुम्ही नाकावर लावू शकता.
  • नाकात शिरू शकणार्र्या लहान वस्तू मुलांपासून दूर ठेवाव्यात.
  • मुलांना नाक न खणण्यास किंवा जोरात न शिंकण्यास प्रशिक्षित करा कारण त्यामुळे नाकाचा रक्तस्त्राव होऊ शकतो .
  • जोरदार प्रकारांऐवजी मध्यम व्यायाम करा.
  • नाकाचा रक्तस्त्राव वारंवार होत असल्यास, घरामध्ये एक थंड आणि आर्द्र वातावरण ठेवले पाहिजे.
Dr. Chintan Nishar

Dr. Chintan Nishar

ENT
10 वर्षों का अनुभव

Dr. K. K. Handa

Dr. K. K. Handa

ENT
21 वर्षों का अनुभव

Dr. Aru Chhabra Handa

Dr. Aru Chhabra Handa

ENT
24 वर्षों का अनुभव

Dr. Jitendra Patel

Dr. Jitendra Patel

ENT
22 वर्षों का अनुभव

नाकातून रक्त येणे साठी औषधे

नाकातून रक्त येणे के लिए बहुत दवाइयां उपलब्ध हैं। नीचे यह सारी दवाइयां दी गयी हैं। लेकिन ध्यान रहे कि डॉक्टर से सलाह किये बिना आप कृपया कोई भी दवाई न लें। बिना डॉक्टर की सलाह से दवाई लेने से आपकी सेहत को गंभीर नुक्सान हो सकता है।

Medicine Name
ADEL Millefolium Mother Tincture Q खरीदें
ADEL 29 Akutur Drop खरीदें
ADEL 2 Apo-Ham Drop खरीदें
Dr. Reckeweg Ledum pal Dilution खरीदें
Bjain Ledum palustre Dilution खरीदें
ADEL Nux Moschata Mother Tincture Q खरीदें
ADEL Ledum Pal Dilution खरीदें
ADEL 32 Opsonat Drop खरीदें
Schwabe Millefolium MT खरीदें
Schwabe Ledum palustre CH खरीदें
Schwabe Abrotanum LM खरीदें
SBL Carbo Animalis LM खरीदें
Schwabe Acidum nitricum LM खरीदें
ADEL 36 Pollon Drop खरीदें
Schwabe Acidum phosphoricum LM खरीदें
SBL Melilotus alba Dilution खरीदें
SBL Salix nigra Mother Tincture Q खरीदें
SBL Melilotus officinalis Dilution खरीदें
Bjain Carbo animalis Dilution खरीदें
ADEL 40 And ADEL 86 Kit खरीदें
Mama Natura Tussikind खरीदें
Schwabe Nux moschata MT खरीदें
SBL Astacus fluviatilis Dilution खरीदें

References

  1. Adil Fatakia, Ryan Winters, Ronald G. Amedee. Epistaxis: A Common Problem. Ochsner J. 2010 Fall; 10(3): 176–178. PMID: 21603374
  2. Tabassom A, Cho JJ. Epistaxis (Nose Bleed). [Updated 2019 Jan 30]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2019 Jan-.
  3. National Health Service [Internet]. UK; Nosebleed.
  4. Am Fam Physician. 2005 Jan 15;71(2):305-311. [Internet] American Academy of Family Physicians; Management of Epistaxis.
  5. Abrich V, Brozek A, Boyle TR, Chyou PH, Yale SH. Risk factors for recurrent spontaneous epistaxis.. Mayo Clin Proc. 2014 Dec;89(12):1636-43. PMID: 25458126
  6. National Health Service [internet]. UK; https://www.ouh.nhs.uk/patient-guide/leaflets/files/11490Pnosebleeds.pdf
  7. Stanford Health Care [Internet]. Stanford Medicine, Stanford University; Nosebleeds
  8. National Hemophilia Foundation. Nosebleed. New York [Internet]
  9. Mr Gerald W McGarry. Nosebleeds in children. BMJ Clin Evid. 2008; 2008: 0311. PMID: 19450311
और पढ़ें ...
ऐप पर पढ़ें