myUpchar प्लस+ सदस्य बनें और करें पूरे परिवार के स्वास्थ्य खर्च पर भारी बचत,केवल Rs 99 में -

क्षयरोग - Tuberculosis (TB) in Marathi

Dr. Ajay Mohan (AIIMS)MBBS

January 15, 2019

कधी कधी आवाज ऐकू येण्यात काही क्षणांचा विलंब होऊ शकतो
क्षयरोग
सुनिए कधी कधी आवाज ऐकू येण्यात काही क्षणांचा विलंब होऊ शकतो

सारांश

क्षयरोग एक संक्रामक रोग आहे मायकोबैक्टीरियम क्षयरोग  जगभरातील मुख्य आरोग्यविषयक समस्यांपैकी, विशेषतः विकसनशील देशांमध्ये, एक आहे. असा अंदाज आहे की जगातील एक-तृतीयांश लोक याने प्रभावित होतात. हा एक संक्रामक रोग असून संक्रमित व्यक्तीच्या संपर्कात पसरतो. शरीरात प्रवेश केल्यानंतर, क्षयरोगवाहक सामान्यतः फुफ्फुसामध्ये बंद होतात. रोगवाहक फुफ्फुसावर प्रतिकूल परिणाम करतात, ज्यामुळे खोकला, रक्ताची थुंकी, ताप आणि वजन कमी होणें अशी लक्षणे दिसतात.कधीकधी, हे हाडे, मेनिंग्ज (मेंदूचे आवरण), मूत्रपिंड आणि आतड्यांनाही प्रभावित करते. क्षयरोगाचा सामान्यत: अँटी कोच औषधांद्वारे उपचार केला जातो आणि रोगाचा प्रकार आणि तीव्रता यावर उपचार सामान्यतः सहा महिने ते तीन वर्ष टिकते. एखाद्या व्यक्तीला वेळेवर योग्य उपचार मिळत असल्यास, उपचारांची टक्केवारी जवळजवळ टक्के आहे. परंतु कधीकधी, क्षयरोग पुन्हा जडून किंवा गंभीर प्रकरणात मृत्यूही होऊ शकतो.

क्षयरोग काय आहे - What is Tuberculosis (TB) in Marathi

क्षयरोग (टीबी), कोचचा संक्रमण म्हणूनही ओळखला जातो, हा एक संक्रामक रोग आहे. हा रोग मायकोबैक्टीरियम ट्यूबरक्र्युलॉसि मुळे होतो. हा रोग फुफ्फुसावर प्रभाव पाडतो जळजळ ( सूज ) आणि हळूहळू त्यांना हानीकारक करते. कधीकधी, टीबी मेंदू, मज्जा किंवा कधीकधी मूत्रपिंडांमध्ये पसरते. हा संसर्ग-संबंधित मृत्यूंचा एक अग्रगण्य कारण आहे आणि जगभरातील सर्व प्रकारच्या मृत्यूच्या शीर्ष 10 यादीत स्थान आहे.

क्षयरोग ची लक्षणे - Symptoms of Tuberculosis (TB) in Marathi

जगभरात, बहुतेक लोक मायकोबॅक्टेरियम ट्यूबरक्युलोसिस चे वाहक असल्याचे आढळले आहे आणि त्यापैकी बर्र्याच लोकांमध्ये हे जिवाणू सुरक्षित असतात. हा निष्क्रिय किंवा गुप्त रोग आहे, ज्याची क्वचितच लक्षणे निर्माण होतात. तथापी, ते केवळ ट्यूबरक्युलिन त्वचा चाचणी ( मंटोक्स चाचणी) वर सकारात्मक निदान होऊ शकते . हे विलंब कालावधी किती काळ टिकेल किंवा ते सक्रिय रोगात कसे विकसित होईल याची माहिती नाही.

सक्रिय रोगात, रोगाची तीव्रता ठरविण्यात मदत करण्यासाठी लक्षणे दिसून येतात. सहसा फुफ्फुसांचा समावेश असतो आणि टीबीचे चिन्हे आणि लक्षणे दर्शवतात. विविध प्रकारचे टीबीमध्ये लक्षणे आहेत:

पल्मोनरी टीबी

  • दीर्घकालिक खोकला (3 आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकणार्या खोकला).
  • हेमोपॅटीसिस (रक्ताचे डाग फुगणे ).
  • श्वास घेण्यात अडचण
  • ताप (सुरुवातीस कमी आणि अखेरीस अधिक).
  • रात्रीत घाम येणें
  • वजन कमी होणे.
  • थकवा .
  • भूक न लागणे.

टीबी जिवाणूही लिम्फ नोड्स, हाडे, मेंदू (मेनिंग्ज), आतडे आणि मूत्रपिंडांसारख्या इतर अवयवांवर प्रभाव पाडतात; जेव्हा हा रोग फुफ्फुसाव्यतिरिक्त इतर अवयवांवर प्रभाव पाडतो तेव्हा त्याला एक्स्ट्रापल्मनरी टीबी असे म्हटले जाते. ऍट्रापुल्मोनरी ट्यूबरक्युलोसिसच्या लक्षणे पुढीलप्रमाणे आहेत:

क्षयरोग चा उपचार - Treatment of Tuberculosis (TB) in Marathi

क्षयरोग हा सर्वात जास्त अभ्यास केलेला रोग आहे आणि त्यावर उपचारासाठी विविध प्रकारची औषधे उपलब्ध आहेत. या औषधांना जीवाणूनाशक (जीवाणू मारतात ती औषधे) आणि बॅक्टेरियोस्टेटिक औषधे म्हणून वर्गीकृत केले जाते (जीवाणूंची वाढ थांबवातात, जेणेकरून आपल्या प्रतिकारप्रणाली तंतू त्यांना मारू शकतील). औषधोपचार, डोस आणि उपचारांचा कालावधी निवडल्यास संसर्गाचा प्रकार आणि संक्रमणाचा तीव्रता निश्चित केला जातो.

  • लेटेन्स्ट इन्फेक्शन 
    हे सहसा एकच औषध वापरले जाते, जे सहा महिने घेतात.
  • सक्रिय पल्मनरी संक्रमण
    सामान्यत:, पॅल्मोनरी टीबीचा उपचार करण्यासाठी एक संयोजन थेरपीचा वापर केला जातो आणि उपचार सहा ते नऊ महिन्यांपर्यंत चालते.
  • एस्क्ट्रा-पल्मनरी संक्रमण
    हा रोगास तुलनेने तीव्र स्वरुपाचा मानला जातो आणि येथे, 6-9 महिन्यांपर्यंत एकाधिक संयोजनांचा वापर केला जातो, त्यानंतर पुढील तीन महिन्यांत एकाच औषधाचा लहान क्रम केला जातो.
  • औषध-प्रतिरोधक संक्रमण 
    एक औषध-प्रतिरोधक संक्रमण, ज्यात जीवाणू औषधांच्या परिणामाचा विरोध करण्यासाठी आणि त्यांना प्रतिरोधक बनण्यासाठी विशिष्ट यंत्रणा विकसित करतात. अशाप्रकारे प्रथम, जिवाणू मारण्यासाठी कोणती औषधे वापरली जाऊ शकतात हे शोधण्यासाठी संवेदनशीलता चाचणी केली जाते, आणि ते औषध इतर औषधांसह संयोजन थेरपी म्हणून दिले जाते आणि प्रतिरोधक प्रकार म्हणजे अनेक औषधांना प्रतिरोध (एमडीआर) - टीबी) किंवा अत्याधिक औषध प्रतिरोध (एक्सडीआरआर-टीबी), थेरपी आणि थेरपीचा कालावधी निश्चित केला जातो, जो 18 महिने ते 3 वर्षांचा असतो.

 क्षयरोगावर उपचार करण्यासाठी वापरल्या जाणार्र्या औषधांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

  • रिफाम्पिन
  • आइसोनियाझिड
  • इथाम्बुटोल
  • पायराझिनमाइड

औषध-प्रतिरोधक क्षयरोगासाठी, फ्लूकोक्विनोलन्स आणि अमीकासिन , कणमिसिन किंवा कॅप्रोमायसीनसारख्या इंजेक्टेबल औषधे वापरली जातात . ही औषधे मौखिक औषधेंच्या संयोजनाने दिली जातात.

क्षयरोगाचे उपचार दीर्घ काळापर्यंत चालू असल्याने आणि वापरल्या जाणार्या औषधांमध्ये तुलनेने जास्त क्षमता असल्याने; या औषधांचे गंभीर सहप्रभाव होतात. यातील बहुतांश यकृताकरिता विषारी असतात. आपल्याला खालीलपैकी कोणतीही लक्षणे आढळल्यास, आपल्या डॉक्टरांकडे त्वरित तक्रार करणे आवश्यक आहे:

  • सतत मळमळ आणि उलटी.
  • त्वचा पिवळसर पडणें( कावीळ).
  • भूक न लागणे.
  • सतत ताप

जीवनशैली व्यवस्थापन

क्षयरोगाचा एक सामान्य जीवनशैलीवर मोठा प्रभाव पडतो,कारण त्यावरील उपचार दीर्घकालीन व जटिल आहे. उपचार चालू ठेवणें आणि आपल्या डॉक्टरांकडे नियमितपणे पाठपुरावा करणे हा एक चांगला मार्ग आहे.काहीवेळा, एखाद्याला मनोवैज्ञानिकांच्या मदतीची गरज भासू शकते, कारण मानसिक आजार विकसित होण्याची शक्यता आहे जसे कि अवसाद, चिंता , ताण , निराशा किंवा अगदी नकार. क्षयरोगाशी निगडीत योग्य पोषक आहार आणि सकारात्मक रणनीती महत्वाची आहेत.

याशिवाय, काही इतर जीवनशैलीतील बदलांमध्ये खालील समाविष्ट आहे:

  • पृथक्करण 
    हे संक्रमण इतरांना होऊ नये, म्हणून रोगाच्या सक्रिय टप्प्यात घरी राहणें चांगले आहे. घरदेखील खोकला शिष्टाचार पाळावेत उदा. खोकताना किंवा शिंकताना तोंड झाकणे, डिस्पोजेबल पिशवी किंवा टिशूमध्ये थुंकी एकत्र करणे आणि संग्रह करून टाकणे. उपचारांची काही आठवड्यांनंतर, तुम्ही संक्रामक नसल्यास, सामान्य क्रियाकलाप पुन्हा सुरू करू शकता.
  • वैयक्तिक स्वच्छता
    रोगाचा प्रसार रोखण्यासाठी वैयक्तिक स्वच्छता ही महत्वाची भूमिका बजावते. नाक आणि तोंड झाकण्यासाठी मास्कचा वापर करून आणि इतर लोकांमध्ये नियमितपणे वैय्यक्तिक सामान स्वच्छ करणे यामध्ये सामील आहे.
  • योग्य उपचार
    पुरेशी विश्रांती घेणे आणि औषध नियोजनाचे अनुसरण करणे ही मुख्य घटके आहेत. जर तुम्ही औषधे मधेच बंद केलीत किंवा औषधांची मात्रा बदलली, तर औषध प्रतिरोध विकसित होण्याची शक्यता आहे, ज्याचा उपचार करणे कठीण आहे आणि त्यांना दीर्घ उपचारांची आवश्यकता असू शकते. अधिक औषधोपचारामुळे त्रास होऊ शकते, कारण यातील बहुतांश औषधे यकृताला विषारी आहेत.
  • रक्त निकषांचा नियमित पाठपुरावा आणि मूल्यांकन
    नियमितपणे औषधे घेतल्याशिवाय, नियमितपणे तपासणीसाठी आपल्या डॉक्टरांकडे जाणे महत्वाचे आहे आणि या औषधांवर यकृतावर काही हानिकारक प्रभाव आहेत, संपूर्ण रक्त गणना (सीबीसी), क्रिएटिनिन आणि लिव्हर फंक्शन टेस्ट (एलएफटी) ) अनुमानित आणि मूल्यांकन केले आहे की हे औषध कोणत्याही दुष्परिणामांमुळे उद्भवत नाहीत.
  • पौष्टिक स्थिती
    चांगली पौष्टिक स्थिती किंवा सकारात्मक नायट्रोजन शिल्लक बराच महत्त्वपूर्ण राखण्यासाठी आणि पुनर्प्राप्तीची तीव्रता आणि समाधानाची अवस्था कमी करण्यासाठी आवश्यक आहे. चांगला आहार, प्रथिने आणि कर्बोदकांमधे समृद्ध असलेले, स्वस्थ वजन वाढीचे आधार बनविते, जे संक्रमणादरम्यान होणार्या वजन घटाने भरपाई करणे आवश्यक आहे.


संदर्भ

  1. Center for Disease Control and Prevention [internet], Atlanta (GA): US Department of Health and Human Services; Tuberculosis (TB)
  2. Ian A Campbell, Oumou Bah-Sow. Pulmonary tuberculosis: diagnosis and treatment. BMJ. 2006 May 20; 332(7551): 1194–1197. PMID: 16709993
  3. Shourya Hegde, K B Rithesh, Kusai Baroudi, Dilshad Umar. Tuberculous Lymphadenitis: Early Diagnosis and Intervention. J Int Oral Health. 2014 Nov-Dec; 6(6): 96–98. PMID: 25628495
  4. Uma Debi, Vasudevan Ravisankar, Kaushal Kishor Prasad, Saroj Kant Sinha, Arun Kumar Sharma. Abdominal tuberculosis of the gastrointestinal tract: Revisited. World J Gastroenterol. 2014 Oct 28; 20(40): 14831–14840. PMID: 25356043
  5. Ravindra Kumar Garg, Dilip Singh Somvanshi. Spinal tuberculosis: A review. J Spinal Cord Med. 2011 Sep; 34(5): 440–454. PMID: 22118251
  6. Elizabeth De Francesco Daher, Geraldo Bezerra da Silva Junior, Elvino José Guardão Barros. Renal Tuberculosis in the Modern Era. Am J Trop Med Hyg. 2013 Jan 9; 88(1): 54–64. PMID: 23303798
  7. Sayantan Ray, Arunansu Talukdar, Supratip Kundu, Dibbendhu Khanra, Nikhil Sonthalia. Diagnosis and management of miliary tuberculosis: current state and future perspectives. Ther Clin Risk Manag. 2013; 9: 9–26. PMID: 23326198
  8. Center for Disease Control and Prevention [internet], Atlanta (GA): US Department of Health and Human Services; Tuberculosis (TB) Disease: Symptoms and Risk Factors
  9. National Health Service [internet]. UK; Tuberculosis (TB)
  10. Center for Disease Control and Prevention [internet], Atlanta (GA): US Department of Health and Human Services; Tuberculosis (TB)
  11. Vijayashree Yellappa, Pierre Lefèvre, Tullia Battaglioli, Devadasan Narayanan, Patrick Van der Stuyft. Coping with tuberculosis and directly observed treatment: a qualitative study among patients from South India. BMC Health Serv Res. 2016; 16: 283. PMID: 27430557
  12. National Jewish Health [Internet]; Coping With Mycobacterial Disease
  13. Shah M, Reed C. Complications of tuberculosis.. Curr Opin Infect Dis. 2014 Oct;27(5):403-10. PMID: 25028786

क्षयरोग चे डॉक्टर

Dr. Arun R Dr. Arun R Infectious Disease
5 वर्षों का अनुभव
Dr. Neha Gupta Dr. Neha Gupta Infectious Disease
16 वर्षों का अनुभव
Dr. Lalit Shishara Dr. Lalit Shishara Infectious Disease
8 वर्षों का अनुभव
Dr. Alok Mishra Dr. Alok Mishra Infectious Disease
5 वर्षों का अनुभव
डॉक्टरांचा सल्ला घ्या

क्षयरोग साठी औषधे

क्षयरोग के लिए बहुत दवाइयां उपलब्ध हैं। नीचे यह सारी दवाइयां दी गयी हैं। लेकिन ध्यान रहे कि डॉक्टर से सलाह किये बिना आप कृपया कोई भी दवाई न लें। बिना डॉक्टर की सलाह से दवाई लेने से आपकी सेहत को गंभीर नुक्सान हो सकता है।

दवा का नाम

कीमत

₹16.38

20% छूट + 5% कैशबैक


₹451.5

20% छूट + 5% कैशबैक


₹50.05

20% छूट + 5% कैशबैक


₹37.8

20% छूट + 5% कैशबैक


₹0.7

20% छूट + 5% कैशबैक


₹60.2

20% छूट + 5% कैशबैक


₹0.0

20% छूट + 5% कैशबैक


₹40.6

20% छूट + 5% कैशबैक


₹10.28

20% छूट + 5% कैशबैक


₹35.0

20% छूट + 5% कैशबैक


Showing 1 to 10 of 995 entries

क्षयरोग की जांच का लैब टेस्ट करवाएं

क्षयरोग के लिए बहुत लैब टेस्ट उपलब्ध हैं। नीचे यहाँ सारे लैब टेस्ट दिए गए हैं:

टेस्ट का नाम

20% छूट + 5% कैशबैक


20% छूट + 5% कैशबैक


20% छूट + 5% कैशबैक