संधिवात - Arthritis in Marathi

Dr. Nadheer K M (AIIMS)MBBS

December 29, 2018

March 06, 2020

संधिवात
संधिवात

सारांश

आर्थरायटिस या आजाराचे वैशिष्ट्य म्हणजे सांधे, गुडघा, कोपरा, नितंब आणि टाचेचे वैशिष्ट्यपूर्ण व लालसरपणा आणि वेदना आणणारे दाह असे असते. ही एक स्वयंप्रतिरोध परिस्थिती आहे, जिथे शरिराची प्रतिरोध प्रणाली स्वतःहून आपल्या कोशिका व कार्टिलेज नष्ट करू लागते. सांधे आणि त्यांच्या जवळील भागावर प्रभाव पडतो व रुग्णाची हालचाल कठीण होते. आर्थरायटिसच्या अनेक प्रकारांपैकी संधिवातमय, किशोरवयीन आणि ऑस्टियोआर्थराइटिस असते. आर्थरायटिसचे कायमस्वरूपी नेमके इलाज असे काही नव्हे, पण त्याच्या प्रभावी व्यवस्थापनाने वेदना कमी होण्यात मदत मिळते आणि कार्डिओव्हॅस्कुलर रोग व तीव्र सांध्यांची हानीसारखे आर्थरायटिसशी संलग्न धोके टाळता येतात.

संधिवात (सांधेदुखी) काय आहे - What is Arthritis in Marathi

सामान्य भाषेत आर्थरायटिस  म्हणजे विविध प्रकारचे सांध्यांचे आजार, जे कोणतेही वयोगट व लिंगाच्या व्यक्तीला जकडू शकतात. पूर्वी सर्व संशोधकांचा विश्वास होता की, आर्थरायटिस एक वयासंबंधी आजार आहे आणि तो 50 वर्षांवरील लोकांना होतो. तथापी, हल्लीच्या संशोधनात दिसून आले आहे की, आर्थरायटिस कोणत्याही वयात होऊ शकतो. वास्तविक रीत्या, आर्थरायटीस हे आजार सामाजिक-आर्थिक चिंतेच्या प्रमुख कारणांपैकी बनले आहे, कारण ते रुग्णाच्या हालचालींवर बंधन आणते.

संधिवात (सांधेदुखी) ची लक्षणे - Symptoms of Arthritis in Marathi

आर्थरायटिसच्या सगळ्या प्रकारांमध्ये चार समान लक्षणे असतीलच, उदा.

  • वेदना व सूज (दाह) होणें
  • सांध्यांमध्ये घट्टपणा आणि मऊपणा होणें
  • नियमित ताप होणें.
  • प्रभावित क्षेत्रात स्थानिक लालसरपणा असणें.  

विशिष्ट प्रकारच्या आर्थरायटिसची लक्षणे खालीलप्रमाणे:

किशोरवयीन आर्थरायटिसची लक्षणे 

तुमच्या मुलाला किशोरवयीन आर्थरायटिस असल्यास, त्याला/तिला असे त्रास होऊ शकतात:

संधिवातयुक्त आर्थरायटिसची लक्षणे

संधिवातयुक्त आर्थरायटिसमध्ये सामान्यपणें खालील लक्षणे दिसू शकतात:

  • हात, बोटे, सांधे आणि पायांमध्ये मर्यादित हालचाल होणें
  • रक्तक्षय (शरिरात लौहाची पातळी कमी होणें)
  • अतिशय थकवा (क्लांतता) असणें  
  • अवसाद (निरुत्साह व प्रोत्साहनहीनतेची जाणीव) असणें
  •  (प्रगत आर्थरायटिस प्रकरणांमध्ये) चालतांना विंग येणें. तुम्हाला विंग बहुतांशी लक्षात येत नाही, पण तुमच्या संपर्कातील इतर लोकांच्या ते लक्षात येते.
  • सांध्यांमध्ये विद्रूपता (प्रगत प्रकरणे)

अस्थींच्य आर्थरायटिसची लक्षणे 

  • सकाळी उठल्यानंतर लगेच सांधे व स्नायूंमध्ये वेदना.
  • तुमच्या सांध्यांमध्ये ऐकता येण्यासारखा तडतड किंवा उसळीचा आवाज.
  • सांध्यांमध्ये आणि त्यांभोवती सूज किंवा पूड
  • दिवसाच्या शेवटी किंवा विश्रांती घेतांनाही स्नायू व सांध्यांतील वेदना.

गाउटची लक्षणे

  • मऊपण्यासह सूज.
  • त्या विशिष्ट भागात उष्णता जाणवणें.
  • त्वचा लाल, पिवळी, पिवळसर पण बहुतांशी लाल असणें.
  • स्पर्श केल्यास प्रभावित क्षेत्रामध्ये तीव्र वेदना.

डॉक्टरकडे कधी जावे?

सांध्यांतील नियमित वेदना आणि ताठरपणा वाटून हालचालींना मर्यादा असल्यास, डॉक्टरचा निश्चित सल्ला घ्यावा. उशीर करू नका, कारण ही जीवनपर्यंत अवस्था असते आणि शक्य तेवढी लवकर वैद्यकीय मदत घेतलेली बरी.

सांधेदुखी (संधिवात) चा उपचार - Treatment of Arthritis in Marathi

आर्थरायटिसवर अद्याप निश्चित एखादे उपचार नव्हे. पण याचा अर्थ असा नव्हे की, उपचाराची गरज नाही. तुम्हाला जाणून आश्चर्य वाटेल की, अनेक रुग्ण सहज मिळणारी वेदनाशामके इ. घेऊन डॉक्टराकडे जाणे टाळतात व त्यामुळेच या आजारात गुंतागुंत निर्माण होते. अशा वेळेस अस्थिरोगतज्ञ, आणि संधिवातयुक्त आर्थरायटिस असल्यास संधिवातशास्त्रज्ञाचा सल्ला घ्यावा.

विविध प्रकारचे आर्थरायटिस विशेषकरून अस्थींचे किंवा संधिवातयुक्त आर्थरायटिससाठी, दाह व सुजेवर औषधे विहित केली जातात. प्रभावित क्षेत्रात लालसरपणा, वेदनायुक्तता इ. लक्षणांवर उपचार करण्यासाठी गरम व थंड कॉंप्रेस वापरले जातात. रोगातील प्रगतिशील टप्प्यामधील काही रुग्णांना चालणें, जॉगिंग व खूप तास उभा राहणें यांसारख्या दैनंदिन हालचाली करण्यास अडचण येते. अशा रुग्णांना योग, पोहणे आणि एरोबिक्ससारख्या कमीत कमी एक हालचाल करण्याच्या सल्ला डॉक्टर देतात, ज्याने सांध्यांवर कमी ताण पडतो आणि विविध हालचालीही खात्रीशीरपणें होतात.

आर्थरायटिस असलेल्या रुग्णांच्या उपचारात फिझिओथेरपीही महत्त्वाचा पैलू आहे. प्रगतिशील रोग अवस्थेमुळे विविध विद्रूपता आणि हाडात अतिरिक्त वाढ होते, ज्याने हालचाल कठीण होते, म्हणून फिझिओथेरपी व्यायामांमुळे हालचालीची पुनर्स्थापना होऊन लवचिकताही साधता येते. डॉक्टर वेदना व लिगामेंटमधील ताणापासून आराम मिळण्यासाठी अल्ट्रासोनिक तरंगांचाही सल्ला देतात. संधिवातयुक्त आर्थरायटिस असलेल्या रुग्णांच्या सांध्यावर ताप दिल्यानेही स्नायूंमधील ताण व वेदना कमी होतात. म्हणून प्रभावित सांध्यांच्या क्षेत्रांना सैल करण्यासाठी गहन ताप दिला जातो.



संधिवात साठी औषधे

संधिवात के लिए बहुत दवाइयां उपलब्ध हैं। नीचे यह सारी दवाइयां दी गयी हैं। लेकिन ध्यान रहे कि डॉक्टर से सलाह किये बिना आप कृपया कोई भी दवाई न लें। बिना डॉक्टर की सलाह से दवाई लेने से आपकी सेहत को गंभीर नुक्सान हो सकता है।