myUpchar प्लस+ के साथ पूरेे परिवार के हेल्थ खर्च पर भारी बचत

हरसिंगार एक खूप आभूषण आणि औषधीय मूल्याचे फुलझाड आहे. त्याच्या सुंदर पांढर्र्या फुलांचे आरामदायक आणि शांतिदायक सुगंधीवर प्रत्येकाचे प्रेम आहे आणि त्याची प्रशंसा करतात. आयुर्वेदामध्ये, हरसिंगारचे त्याच्या विविध उपचारक लाभांसाठी मोलाचे स्थान आहे. सामान्यपणें पारिजात किंवा रात्रीत फुलणारे जॅस्मिन अशी संज्ञा असल्याने, या झाडाचे भारतीय शास्त्र आणि लोककथांमध्ये रहस्यमयी स्थान आहे. पारिजात रोप आणि फुलांचे उल्लेख भागवत गीता आणि हरिवंश पुराण येथे सापडते. भारतीय धर्मशास्त्रीय साहित्याप्रमाणें, पारिजात स्वर्गातील झाड आहे. तुम्हाला जाणून विस्मय होईल की पारिजात केवळ रात्रीत फुलते आणि सकाळी त्याची सगळे फुले झडतात असे म्हटले जाते. वास्तविक, हे झाड "रात की रानी" म्हणून प्रसिद्ध आहे. रुचिकर बाब ही की, हरसिंगार रोपाचे जीवशास्त्रीय नांवाचे अर्थ "दुःखाचे झाड" असे आहे.

हरसिंगार झाड किंवा रोप झाडी किंवा झाडाच्या रूपात वाढू शकते. ही झाडी 10-11मी. उंचीपर्यंत वाढते आणि त्याचे तुळनेत कडक साल असते, जी ढलपी आणि रंगात राखाडी असते. या रोपाची पाने केसाळ आणि लांब असतात, तर त्याचे पांढरी फुले समूहात त्याच्या शाखांच्या ऊर्ध्वभागात वाढतात. हरसिंगारचे फळ गोल किंवा हृदयाच्या आकाराचे असते, जे सामान्यपणें तपकिरी रंगाचे असते. या झाडाला वाढायला आंशिक छायेची गरज असते आणि दैनंदिन काळजी अधिक लागत नाही.

हरसिंगारबद्दल काही मूळभूत तथ्य :

  • जीवशास्त्रीय नांव:  नाइक्टॅंटिसार्बर ट्रायटिस
  • कुटुंब: ओलिसिस
  • संस्कृत नांवपारिजात, शेफाली, शेफालिका
  • सामान्य नांवपारिजात, हरसिंगार, शोकाचे झाड, रातीचे झाड, नाइट जॅस्मिन, कोरल जॅस्मिन, शूली, रातकी रानी
  • वापरलेले भाग: पाने, फुले, बिया
  • स्थानिक क्षेत्र आणि भौगोलिक वितरण: हरसिंगार दक्षिण आशियामधील स्थानिक आहे. ते मुख्यत्त्वे उत्तर भारत, नेपाळ, पाकिस्तान आणि थायलॅंड येथे आढळते.

तुम्हाला माहीत होते का?

हरसिंगारची फुले भारतीय पश्चिम बंगाल राज्याचे अधिकृत फूल आहेत. ते देवी दुर्गा आणि भगवान विष्णूंना अर्घ्य म्हणून हिंदू उत्सवांमध्ये वापरले जाते.

  1. हरसिंगारचे आरोग्य फायदे - Harsingar health benefits in Marathi
  2. हरसिंगार कसे वापरावे - How to use Harsingar in Marathi
  3. हरसिंगारची मात्रा - Harsingar dosage in Marathi
  4. हरसिंगारचे सहप्रभाव - Harsingar side effects in Marathi

हरसिंगार विविध आरोग्य फायदे असलेले झाड आहे. हरसिंगार झाडाचे एंटीऑक्सिडेंट, दाहशामक आणि जिवाणूरोधी गुणधर्म त्याला मानवी आरोग्य आणि उत्कर्षासाठी एक वरदान बनवतात. त्याच्या उपचारक गुणधर्माबद्दल थोडे जाणून घेऊ या.

  • खोकल्यातून आराम मिळते: हरसिंगारचे सार ब्रॉंकिअल स्नायूंना आकुंचित करते, आणि याद्वारे खोकला आणि ब्रॉंकायटीसच्या लक्षणांमधून आराम देते. ते घशातील सूजही कमी करते आणि संक्रामक जिवाणूंना मारून तुमच्या घशातीन स्नायूंना आराम देते.
  • ताप कमी करते: हल्लीचे अभ्यास हरसिंगारचे तापशामक कार्य दर्शवतात. ते पारंपरिकरीत्या चहाच्या रूपात शरिराचे तापमान कमी करणें आणि ताप बरे करण्यासाठी दिले जाते.
  • मलेरिआची लक्षणे कमी करते: हरसिंगार पानाचे पेस्ट, मौखिकरीत्या दिल्यास मलेरिआची लक्षणे कमी होतात आणि वैद्यकीय अभ्यासांमध्ये शरिरातील पदार्थजन्य परजीवी नष्ट होतात. ते रक्तातील प्लॅटलेट्स सुधारून एकूण शारीरिक आरोग्यामध्ये सुधार आणतात.
  • चिंता कमी करते: नाइट जॅस्मिन तेल चिंता आणि तणाव कमी करण्यासाठी एरोमाथॅरपीमध्ये वापरले जाते. ते तुमच्या मेंदूमधील सॅरॅटॉनिन स्तर वाढवते आणि मनस्थितीचे नियामन करून तुम्हाला अजून सुखी बनवते.
  • आतड्यातील किड्यांना काढते: प्राणिसंबंधी अभ्यासामध्ये हरसिंगाराचे एंटीथॅल्मिनिट कार्य दिसून येतात. तथापी, मानवी अभ्यासांच्या अभावामध्ये त्याच्या लाभाबद्दल अजून जाणून घेण्यासाठी डॉक्टराशी बोललेले बरे राहील.
  • उत्कृष्ट जिवाणूरोधी: एका शृंखलाबद्ध अभ्यासामध्ये, असे आढळले आहे की हरसिंगारचे सार अधिकतम सामान्य रोगकारक जिवाणूंची वाढ थांबवतात आणि संक्रमण टाळतात व बरे करतात.
  • त्वचेसाठी फायदे: हरसिंगार एक उत्कृष्ट एंटीऑक्सिडेंट आणि दाहशामक पदार्थ आहे. ते न केवळ पुरळ टाळते, तर वयवाढीच्या पहिल्या लक्षणांना प्रलंबित करण्यातही उपयोगी असते.
  1. संधिवात आणि सायटिकासाठी हरसिंगार - Harsingar for arthritis and sciatica in Marathi
  2. जिवाणूरोधी म्हणून हरसिंगार - Harsingar as an anti-bacterial in Marathi
  3. खोकल्यासाठी हरसिंगार - Harsingar for cough in Marathi
  4. तापासाठी हरसिंगारची पाने - Harsingar leaves for fever in Marathi
  5. प्रतिरोधकतेसाठी हरसिंगार - Harsingar for immunity in Marathi

संधिवात आणि सायटिकासाठी हरसिंगार - Harsingar for arthritis and sciatica in Marathi

संधिवात आणि सायटिका जगातील दोन सर्वाधिक प्रचलित दाहशामक रोग आहेत. संधिवाताचे अर्थ सांध्यांचे दाह असे असून सायटिकामध्ये सायटिक नसात आत्यंतिक वेदना होते. सायटिक नस शरिरात सर्वात लांब असते, जी पाठीचे निम्नभागापासून टाचापर्यंत जाते. शारीरिक उपचार आणि शक्तिशाली प्रतिजैविके या दोन्ही परिस्थितींवर उपचाराकरिता उपलब्ध असलेल्या मात्र दोन पद्धती आहेत. यापैकी दुसर्र्याचे सामान्यपणें आपले स्वतःचे सहप्रभाव आहेत. अशा गरजेच्या वेळी, संशोधक अंतिमतः वनस्पतिजन्य आणि आयुर्वेदिक उपायांकडे सरकत आहेत. आयुर्वेदिक वैद्य संधिवातातून आराम मिळण्यासाठी हरसिंगार पानांच्या मिश्रणाचा सल्ला देतात.

हल्लीच्या प्राणिसंबंधी अभ्यासामध्ये दिसून आले आहे की या नाइट ब्लूमिंग जॅस्मिनच्या पानांचे सार एक उत्कृष्ट दाहशामक पदार्थ आहे. तरीही, कोणत्याही रूपात हरसिंगार घेण्यापूर्वी आयुर्वेदिक वैद्याकडून तपासून घेतलेले बरे असते.

जिवाणूरोधी म्हणून हरसिंगार - Harsingar as an anti-bacterial in Marathi

सूक्ष्मजीवींच्या प्रतिरोधक नमुन्यांच्या विकासामुळे जगभरातील पर्यायी उपचारांसाठी शास्त्रज्ञांना दिसू लागले आहे. संशोधकांचा दावा आहे की आयुर्वेदिक वनस्पती या जिवाणूंसोबत खूप वेळेपासून विकसित झालेली आहेत. म्हणून या वनस्पती आधारिइत औषधांविरुद्ध प्रतिरोध विकसित करणें या सूक्ष्मजीवींसाठी कठिण असेल. आयुर्वेद आणि लोकौषधी हरसिंगारला एक प्रभावी सूक्ष्मजीवरोधी पदार्थ म्हणून ओळखतात. दोन हल्लीच्या अभ्यासांमध्ये, हरसिंगार सारचे दोन द्रावण करून हे वनस्पती वापरण्याची सर्वोत्तम पद्धती तपासली गेली. असे आढळले की विभिन्न प्रकारच्या सूक्ष्मजीवींविरुद्ध विभिन्न सारांची कार्यक्षमता दिसून आली. या अभ्यासामध्ये पाणी, एथनॉल, मेथनॉल आणि क्लोरोफोर्मचे द्रावण म्हणून वापर केले गेले आणि हे सार विविध जिवाणू जसे की एस्चेरिचिआ कॉली, स्यूडोमॉनॅस, साल्मोनेला, बॅसिलस, स्टॅफिलोकॉकस, लिस्टेरिआ, क्लेब्सिएला इत्यादी सामील होते. तरीही, अशा कोणत्याही परिस्थितीसाठी हरसिंगार घेण्यापूर्वी तुम्ही आयुर्वेदिक वैद्याला विचारले पाहिजे.

खोकल्यासाठी हरसिंगार - Harsingar for cough in Marathi

तुम्हाला निरंतर खोकल्याचा त्रास आहे का? तुमचा घसा संकुचित आणि खाजयुक्त असे वाटते का? डॉक्टर सुचवतात की हे संक्रमित घसा किंवा फुफ्फुसांचे चिन्ह असू शकते. अडथळा असलेल्या श्वसनव्यवस्थेला नैसर्गिक प्रतिसाद म्हणजे खोकला ( फुफ्फुसे, नाक, श्वसननलिका) . पण संक्रमण किंवा अलर्जीमध्ये बिघाड होऊन ती थांबू शकते. आयुर्वेदामध्ये, हरसिंगारची पाने आणि फुलांपासून बनलेला चहा खोकला, पडसे आणि संधिवातामधून आराम मिळण्यासाठी उपयुक्त आहे. हल्लीचे अभ्यास सुचवतात की हरसिंगारचे एथनॉल सार एक उत्कृष्ट ब्रॉंकोडायलेटर ( घशाच्या स्नायूंना आकुंचित करणारे) आहे. अभ्यासाने हे ही दर्शवले की हरसिंगार दम्यावर उपाय म्हणून भवितव्यात वापरले जाऊ शकते. तथापी, हरसिंगारचे शक्तिशाली दाहशामक असल्याचा दावा केला जातो. म्हणून, या रोपाचे जिवाणूरोधी आणि दाहशामक कार्य कोणत्याही जिवाणू संक्रमणाला मारण्यास साहाय्य करते आणि तुमच्या घशाच्या स्नायूंना आराम देते. तुमच्यासाठी हरसिंगारची योग्य मात्रा जाणून घेण्यासाठी आयुर्वेदिक वैद्याशी बोललेले बरे.

तापासाठी हरसिंगारची पाने - Harsingar leaves for fever in Marathi

हरसिंगार औषधीच्या पारंपरिक व्यवस्थेतील एक प्रसिद्ध तापशामक आहे. आयुर्वेदिक वैद्य दीर्घकालिक ताप कमी करण्यासाठी हरसिंगारच्या चहाचा सल्ला देतात. हल्लीच्या अभ्यासांनी  सुचवले आहे की हरसिंगारच्या सालीचे सार तापशामक म्हणून उपयोगी पडू शकते. तथापी, मानवी अभ्यासांच्या अभावामध्ये, हरसिंगारचे तापशामक म्हणून वापर समजून घेण्यासाठी आयुर्वेदिक वैद्याशी बोललेले बरे.

 (अधिक पहा: तापामध्ये काय खावे आणि काय खाऊ नये)

प्रतिरोधकतेसाठी हरसिंगार - Harsingar for immunity in Marathi

आयुर्वेदाने हरसिंगारला त्याच्या प्रतिरोधकता निर्माण करण्यासाठी खूप वेळ वापरले आहे. हरसिंगारच्या प्रतिरोध संप्रेरक प्रभावाचे परीक्षण करण्यासाठी प्रयोगशाळा अभ्यास केले गेले होते आणि असे आढळले की पारिजाताच्या पानांचे एथनॉलिक सार प्रतिरोधकतेच्या ह्युमॉरल (एंटीबॉडी मध्यस्थित) आणि कोशिका मध्यस्थित (एंटीबॉडी सोडून इतर प्रतिरोधकता कोशिकांद्वारे मध्यस्थित) चरणांना संप्रेरित करतात. तरीही, या क्षेत्रामध्ये अधिक अभ्यासाची गरज आहे. म्हणून हरसिंगारचे प्रतिरोधकता निर्माण कार्य बेहत्तर समजून घेण्यासाठी तुमच्या आयुर्वेदिक वैद्याला विचारलेले बरे.

 (अधिक पहा: प्रतिरोधकतेला चालना देणारे अन्न)

  • हरसिंगारची पाने आणि फुले घरी चहा किंवा काढा बनवण्यासाठी सहज वापरले जाऊ शकतात.
  • हरसिंगार टॅबलेट्स, पूड आणि कॅप्स्युल बाजारात व्यावसायिकरीत्या उपलब्ध आहेत.
  • या रोपांचे अल्कोहलिक सार किंवा टिंक्चर त्याच्या अनेक आरोग्य फायद्यांसाठी हॉमिओपॅथिक औषधांमध्ये वापरले जाते.
  • केसवाढीत तिच्या फायद्यांसाठी हरसिंगार तेल वापरले जाते.
  • काही एअर फ्रेशनर्समध्ये पारिजाताचे एसेंशिअल ऑयल एरोमाथेरपी आणि या रोपाचे गंध वापरले जाते.
  • या रोपाच्या फुले रेशीम डाय करण्यात आणि काही गोड पदार्थांचे भाग म्हणूनही वापरले जाते. हरसिंगार रोपाची नवीन पाने बंगाली करी पाकविधा (शुक्तो) मध्ये वापरले जाते, ज्यामुळे त्याला त्याचे विशिष्ट कडवटपणा मिळतो.

हरसिंगारची काही ज्ञात मात्रा नव्हे. म्हणून आयुर्वेदिक वैद्याचा सल्ला घेऊन तुमच्या शारीरिक आणी शरीरशास्त्रीय परिस्थितीप्रमाणें हरसिंगारचे योग्य मात्रा जाणून घेणें योग्य राहील.

मानवी अभ्यासांच्या अभावामुळे, हरसिंगारचे काहीही ज्ञात सहप्रभाव नाहीत. तथापी, या रोपाच्या सारांमुळे प्राणिजन्य मॉडल्समध्ये ग्रॅस्ट्रिक लेझंस झाल्याचे दिसून आले आहे. म्हणून, तुमच्या शरिराच्या प्रकारावर या रोपाच्या संभाव्य प्रभावांबद्दल आयुर्वेदिक वैद्यांशी तपासून घेणें सर्वोत्तम असते.

और पढ़ें ...

References

  1. Puri A et al. Immunostimulant activity of Nyctanthes arbor-tristis L. J Ethnopharmacol. 1994 Mar;42(1):31-7. PMID: 8046941
  2. Chhaya S. Godse et al . Antiparasitic and disease-modifying activity of Nyctanthes arbor-tristis Linn. in malaria: An exploratory clinical study. J Ayurveda Integr Med. 2016 Oct-Dec; 7(4): 238–248. PMID: 27914754
  3. Agrawal J, Shanker K, Chanda D, Pal A. Nyctanthes arbor-tristis positively affects immunopathology of malaria-infected mice prolonging its survival.. Parasitol Res. 2013 Jul;112(7):2601-9. PMID: 23624584
  4. Agrawal J, Pal A. Nyctanthes arbor-tristis Linn--a critical ethnopharmacological review. J Ethnopharmacol. 2013 Apr 19;146(3):645-58. PMID: 23376280
  5. Bramanage Sachini Rangika, Pavithra Dilakshini Dayananda, Dinithi Champika Peiris. Hypoglycemic and hypolipidemic activities of aqueous extract of flowers from Nycantus arbor-tristis L. in male mice. BMC Complement Altern Med. 2015; 15: 289. PMID: 26285827
  6. World Health Organization [Internet]. Geneva (SUI): World Health Organization; Intestinal worms.
  7. Sanjita Das, D. Sasmal, S. P. Basu. Evaluation of CNS Depressant Activity of Different Plant parts of Nyctanthes arbortristis Linn. Indian J Pharm Sci. 2008 Nov-Dec; 70(6): 803–806. PMID: 21369448
  8. Saxena RS, Gupta B, Lata S. Tranquilizing, antihistaminic and purgative activity of Nyctanthes arbor tristis leaf extract. J Ethnopharmacol. 2002 Aug;81(3):321-5. PMID: 12127232
  9. Anowar Hussain, Anand Ramteke. Flower extract of Nyctanthes arbor-tristis modulates glutathione level in hydrogen peroxide treated lymphocytes. Pharmacognosy Res. 2012 Oct-Dec; 4(4): 230–233. PMID: 23225968
  10. Bibhuti Bhusan Kakoti, Paresh Pradhan, Sudarshana Borah, Kabita Mahato, Mritunjay Kumar. Analgesic and Anti-Inflammatory Activities of the Methanolic Stem Bark Extract of Nyctanthes arbor-tristis Linn.. Biomed Res Int. 2013; 2013: 826295. PMID: 23984409