myUpchar प्लस+ के साथ पूरेे परिवार के हेल्थ खर्च पर भारी बचत

जीवनसत्त्व सी काय आहे?

जीवनसत्त्व सी ही एक जलघुलनशील जीवनसत्त्व आहे जे नैसर्गिकरित्या संत्रा आणि लिंबूसारख्या काही खाद्य उत्पादनांमध्ये नैसर्गिकरित्या असते आणि आहाराचे पूरक तत्त्व म्हणूनही उपलब्ध आहे. याला एल-एस्कॉर्बिक एसिडही म्हटले जाते आणि नैसर्गिकरित्या शरीराद्वारे संश्लेषित करता येत नाही, जे याला आहारात खाणे आवश्यक बनवते. त्याच्या शरीराच्या सामान्य कार्यामध्ये असंख्य फायदे आणि सहाय्य आहेत, त्यापैकी सर्वात आवश्यक कार्य, कोलेजन तंतूंचे जैव संश्लेषण.

कॉलॅजन तंतू काय आहेत?

कोलेजन हे संयोजक तंतूंमध्ये मुख्य संरचनात्मक प्रोटीन आहे, जे आपल्या शरीरातील एकूण प्रोटीन सामग्रीच्या सुमारे 25% ते 35% बनवते. हे हाडे, कार्टिलेज, टेंडन, त्वचा, स्त्राव आणि फॅसिआ यांचे मुख्य घटक आहे. त्वचेची मजबुती टिकवून ठेवण्यासाठी त्वचेच्या ताकद व लवचिकपणासाठी ते मोठ्या प्रमाणावर ताकदवान आहे, जे वयाबरोबर हळूहळू कमी होत जाते. आजपर्यंत आढळलेले 28 प्रकारचे कोलेजन  तंतू आहेत परंतु मानवी शरीरात 90%  कोलेजन आढळतात.

जीवनसत्त्व सी कोलेजन तंतुंच्या संश्लेषणामध्ये मदत करते म्हणून, जखमेच्या उपचार, पुनर्प्राप्ती आणि ऊतक पुनरुत्पादनाच्या प्रक्रियेत त्याची प्रमुख भूमिका असते. हे विटामिन ई सारख्या शरीरातील इतर अँटिऑक्सिडंट्सच्या क्रियाकलापांवर जोर देणारी एक शक्तिशाली अँटिऑक्सीडेंट देखील आहे जी मुक्त रेडिकलमुळे झालेल्या नुकसानीस कमी करते. हे अन्न नसलेल्या लोखंडाचे शोषण सुधारित करते. याव्यतिरिक्त, आपल्या प्रतिकार शक्ती वाढविण्यासाठी जीवनसत्त्व सीची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.

  1. जीवनसत्त्व सी प्रचुर खाद्यपदार्थ - Vitamin C rich foods in Marathi
  2. जीवनसत्त्व सीचे फायदे - Benefits of Vitamin C in Marathi
  3. प्रतिदिन जीवनसत्त्व सी मात्रा - Vitamin C dosage per day in Marathi
  4. जीवनसत्त्व सी कमतरता - Vitamin C deficiency in Marathi
  5. जीवनसत्त्व सी अतिरिक्त मात्रा - Vitamin C overdose in Marathi

जीवनसत्त्व सी खालील खाद्यपदार्थ व फळांमध्ये आढळत असतो:

  • नारळाचे फळ, लिंबू, द्राक्षांचा वेल, गोड लिंबासारखे लिंबूवर्गीय फळ
  • स्ट्रॉबेरी, हूसबेरी, ब्लूबेरी, रास्पबेरी आणि क्रॅबेरीसारखे बेरी
  • खरबूज आणि टरबूज
  • कॅंटलॉप
  • टोमॅटो
  • अननस
  • किवी
  • गुवा
  • आंबा
  • पपई
  • ब्रोकोली, लाल मिरची, हिरवी मिरची, आणि फुलकोबी सारख्या भाज्या.
  • पालक, कोबी आणि सलिपसारखे हिरव्या पालेभाज्या.
  • गोड आणि पांढर्या बटाटे.
  • काही पॅकेज केलेले अन्न जसे अन्नधान्य आणि डाळींमध्ये जीवनसत्त्व सी असते (जे पॅकेजिंगच्या सामग्री सारणीवर तपासले जाऊ शकते) .
  • हे विशेष डोस आणि उपचारांसाठी उपलब्ध कॅप्सूल, टॅब्लेट आणि कृत्रिम पूरक रूपात देखील उपलब्ध आहे.

स्वयंपाक, हीटिंग किंवा मायक्रोवेव्हिंगमुळे त्यांचे पौष्टिक घटक आणि त्यांच्यातील जीवनसत्त्व सी कमी होण्यापासून जीवनसत्त्व सी समृध्द अन्न कच्चे असावे. त्याचप्रमाणे, त्यांना लांबपासून संग्रहित करणे किंवा त्यांना दिवसात ठेवणे देखील शिफारसीय नाही. स्टोअर खरेदी करताना रस आणि पॅकेज केलेले फळ खरेदी करताना घन पदार्थांना जास्त प्रकाश मिळाल्यामुळे अन्नपदार्थांच्या पोषण सामग्रीचे संरक्षण होईल. हे फळे आणि भाज्या धुऊन झाल्यावर ताजे आणि बेजबाबदार खातात.

आता आपल्याला माहित आहे की कोणते पदार्थ जीवनसत्त्व सीमध्ये समृद्ध आहेत, जीवनसत्त्व सीच्या काही उपयोग आणि फायद्यांचे चर्चा करू या.

  • जखमेच्या उपचारांना प्रोत्साहन देते: जीवनसत्त्व सी हा एक उत्कृष्ट जखमेच्या उपचार एजंट आहे. हे फक्त जखमांना संसर्ग होण्यापासून रोखत नाही परंतु कमीतकमी स्काय तयार करून घाव बंद करण्यास देखील मदत करते.
  • त्वचेसाठी चांगले: जीवनसत्त्व सी सनबर्न बरे होण्यात मौखिक आणि टॉपिकल एप्लिकेशनमध्ये वापरले जाते. कोलेजन आणि एलिस्टिनच्या निर्मितीमध्ये ते महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते जे त्वचा स्वच्छता आणि लवचिकता सुधारते. त्याच्या अँटिऑक्सिडेंट गुणधर्मांमुळे, विटामिन सी खालच्या काळातील वृद्धी चिन्हे ठेवण्यात मदत करतो.
  • प्रतिकारशक्ती सुधारते: जीवनसत्त्व सी प्रतिजैविकेविरूद्ध लढण्यासाठी प्रतिरक्षा प्रणाली पेशी उत्तेजित करते आणि ते ऑक्सीडिएटिव्ह तणाव देखील कमी करते, यामुळे आपले रोग प्रतिकारशक्ती मजबूत करते. तसेच, त्वचेच्या अडथळ्यांना मजबूत करून आपल्या शरीरातील रोगजनकांच्या प्रवेशास प्रतिबंध करते.
  • हिरड्यांसाठी फायदे: जीवनसत्त्व सी जिवाणूजन्य संक्रमणांपासून बचाव करते, रोग प्रतिकारशक्तीस उत्तेजित करते आणि मलमांमध्ये कोलेजनचे उत्पादन वाढवते ज्यायोगे गम रक्तस्त्राव आणि संक्रमण टाळता येते.
  • वजन कमी करण्यास मदत करते: जीवनसत्त्व सी नैसर्गिक वजन कमी करणारे एजंट आहे. हे आपल्या शरीरातील अतिवृद्ध चरबी बर्न करण्यास मदत करते आणि चयापचय सुधारते ज्यायोगे वजन कमी कमी होते.
  • मेमरी सुधारते: अभ्यासानुसार असे सूचित होते की जीवनसत्त्व सीचे अँटिऑक्सीडेंट गुणधर्म सूज कमी करण्यास आणि मेंदूमध्ये मुक्त क्रांतिकारक नुकसानीस कमी करण्यास मदत करतात, जे आयुष्याशी संबंधित मेमरी लॉस आणि संज्ञेमध्ये कमी होते.
  1. जखम बरे करण्यासाठी जीवनसत्त्व सी - Vitamin C for wound healing in Marathi
  2. जीवनसत्त्व सी त्वचेसाठी चांगले आहे का - Is Vitamin C good for skin in Marathi
  3. हाडांसाठी जीवनसत्त्वसी चे महत्त्व - Importance of vitamin C for bones in Marathi
  4. जीवनसत्त्व सी आणि लौह - Vitamin C and iron in Marathi
  5. बेहत्तर प्रतिरोधकतेसाठी जीवनसत्त्व सी पूरक तत्त्व - Vitamin C supplement for better immunity in Marathi

जखम बरे करण्यासाठी जीवनसत्त्व सी - Vitamin C for wound healing in Marathi

अनेक संशोधकांनी दावा केला आहे की जखमेच्या उपचार प्रक्रियेत जीवनसत्त्व सीची एक महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे आणि प्रक्रियेच्या प्रत्येक टप्प्यावर आवश्यक आहे. घामाच्या अवस्थेत, तो न्यूट्रोफिल ऍपोपेटोसिससाठी आवश्यक आहे, जो जखमा साइटवर दाहक क्रियासाठी जबाबदार आहे. जखमेच्या जागेवर सूज येणे (सूज येणे, लाळ आणि वाढ होणे) संक्रमण आणि रक्तस्त्राव नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक आहे.

जखमेच्या उपचारांच्या दुसर्या टप्प्यात कोलेजन तंतुंच्या जखमा जागेवर नवीन ग्रॅन्युलर ऊतक पुनर्बांधणीचा समावेश होतो, जीवनसत्त्व सीची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते कारण या तंतुंचे संश्लेषण आणि परिपक्वता यामध्ये समाविष्ट असते. जखमांच्या परिपक्वतेच्या प्रक्रियेत जीवनसत्त्व सी देखील आवश्यक आहे जेव्हा कोलाजेन तंतुनाशकांना 1 रेशेच्या पुनर्निर्मितीसाठी पुनर्निर्मित केले जाते.

संशोधनाच्या पुराव्यावरून असे सूचित होते की शरीरातील जीवनसत्त्व सीच्या कमतरतेमुळे जखमेच्या उपचारांना अयोग्य किंवा विलंब होतो, सहसा जाड किंवा खोल डोक्याचे ऊतक मागे सोडते. असे समजले गेले आहे की 4 ग्रॅम एस्कॉर्बिक अॅसिड (किंवा जीवनसत्त्व सी) कोलेजन टिश्यू संश्लेषित करण्याच्या गुणवत्तेत लक्षणीय सुधारणा करण्यास मदत करते. जखमेच्या उपचार प्रक्रियेत मदत करण्यासाठी आणि कमीतकमी स्काय टिश्यू सुनिश्चित करण्यासाठी डॉक्टर बहुतेकदा जीवनसत्त्व सी पूरक देतात.

जीवनसत्त्व सी त्वचेसाठी चांगले आहे का - Is Vitamin C good for skin in Marathi

आपण नेहमीच उज्ज्वल तरुण त्वचेची स्वप्ने पाहिली आहेत परंतु त्याबद्दल काय करायचे ते आपल्याला माहित नाही? ठीक आहे, आपण आपल्या आहारात अधिक आणि अधिक जीवनसत्त्व सी समाविष्ट करण्याचा सल्ला आम्ही देत आहोत. येथे आहे का. जीवनसत्त्व सी कोलेजन तंतुंच्या बायोसिंथेसिसमध्ये गुंतलेली आहे जी आपल्या त्वचेची सामान्य लवचिकता राखण्यासाठी जबाबदार असतात. आपल्या शरीरातील पेशींना नुकसान टाळण्यासाठी हे फ्री रेडिकलच्या विरूद्ध एक शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट लढा आहे. या दोन कारणांमुळे सुरकुती टाळण्यासाठी आणि आपल्या चेहर्यावर नैसर्गिक चमक देण्यासाठी उत्कृष्ट बनतात.

परंतु असे नाही, संशोधन प्रमाणाने असेही सुचविले आहे की तोंडावाटे औषधे किंवा तोंडावाटे अनुप्रयोगाने सूर्यप्रकाशाचा वापर आणि विषाणूच्या उपचारांमध्ये जीवनसत्त्व सी वापरली जाते. संशोधकांनी असा दावा देखील केला आहे की जीवनसत्त्व सी त्वचेच्या विकृती, वय व फिकटांच्या त्वचेवर तसेच त्वचेच्या पोत सुधारण्यासह ते सोपे आणि सौम्य करण्यासाठी उपचार करते.

हाडांसाठी जीवनसत्त्वसी चे महत्त्व - Importance of vitamin C for bones in Marathi

आपल्या हाडांच्या आत, 90% मॅट्रिक्स प्रथिने कोलेजन बनतात, जे आपल्या हड्ड्यांसाठी आणि त्यांच्या सामान्य आरोग्यासाठी आवश्यक आहे असे सूचित करते आणि म्हणूनच जीवनसत्त्व सी देखील आपल्या शरीरातील आवश्यक प्रथिनांच्या संश्लेषणामध्ये समाविष्ट असल्याने ते असते. विविध संशोधनांनी हाडांच्या निर्मिती आणि हाडांच्या मॅट्रिक्सच्या जीन्सच्या अभिव्यक्तीच्या संदर्भात हाडांच्या आरोग्यावर जीवनसत्त्व सीचे सकारात्मक प्रभाव असल्याचा दावा केला आहे.

संशोधन निष्कर्षानुसार असा निष्कर्ष काढला गेला आहे की ज्या व्यक्तींनी जीवनसत्त्व सीच्या पूरक आहार घेतल्या नाहीत त्यांच्या तुलनेत कमी प्रमाणात हाडांचा त्रास होतो. अस्थिंचे कार्य सुधारण्यासाठी जीवनसत्त्व सीच्या या स्पष्ट कृत्यांमुळे, ऑस्टियोपोरोसिसच्या उपचारांसाठी देखील याचा वापर केला असल्याचे सूचित केले गेले आहे.

जीवनसत्त्व सी आणि लौह - Vitamin C and iron in Marathi

शरीरातील नॉन-हेम लोह शोषण्याच्या प्रक्रियेत विटामिन सी मोठ्या प्रमाणात गुंतलेला आहे. हेम लोह सहजपणे शोषले जाऊ शकते आणि आहाराच्या संसर्गामुळे प्रभावित होत नसल्यास, शरीरातील नॉन-हेम लोह शरीरात अवशोषित करणे कठिण असते कारण ते आहारातील फायबर किंवा चहासारखे इतर घटकांशी जोडलेले असते.

या अवशोषणात जीवनसत्त्व सीची भूमिका असते कारण ती इतर खाद्य पदार्थांचे (अवरोधक) बंधनकारक प्रभाव उलटवते किंवा प्रतिबंधित करते. नॉन-हेम लोहमधले पदार्थांमधील लोह शोषणे ज्यांचे प्रमाण कमी प्रमाणात असते, जसे की वनस्पती स्त्रोत, थेट जीवनसत्त्व सीच्या एकाग्रतेवर अवलंबून असतात, जसे की विविध संशोधकांनी हे सिद्ध केले आहे. उच्च लोह आवश्यकता आणि कमी उर्जेच्या परिस्थितीत, विविध वैज्ञानिक अभ्यासाद्वारे सिद्ध केल्याप्रमाणे जीवनसत्त्व सी ची वाढ अत्यंत फायदेशीर आहे. (अधिक वाचा: लौह कमतरता)

बेहत्तर प्रतिरोधकतेसाठी जीवनसत्त्व सी पूरक तत्त्व - Vitamin C supplement for better immunity in Marathi

विशेषतः हवामान बदलताना आपण सामान्य सर्दी आणि नाक चालवित आहात का? कदाचित आपल्या प्रतिकारशक्तीने निरंतर खाली येण्यापेक्षा त्यापेक्षा अधिक काही केले आहे. आपण विटामिन सी सह स्वतःला कशी मदत करू शकतो ते पाहू या. जीवनसत्त्व सी शरीराद्वारे डब्ल्यूबीसी (पांढर्या रक्त पेशी) निर्मिती वाढवितो, जी शरीरास आपल्या प्रतिकारशक्ती वाढवून संक्रमणांपासून बचावासाठी जबाबदार आहे. हे डब्ल्यूबीसींना प्रभावीपणे कार्य करण्यास मदत करते कारण ते त्यांना फ्री रेडिकल्सच्या विरूद्ध हानीपासून संरक्षण करते. याव्यतिरिक्त, जीवनसत्त्व सी देखील आपल्या त्वचेची संरक्षण यंत्रणा आणि त्वचा अडथळ्यांना देखील वाढवते ज्यामुळे सूक्ष्मजीवांचे प्रवेश टाळता येते.

(अधिक वाचा: प्रतिरोधकता वाढवणारे खाद्यपदार्थ)

जीवनसत्त्व सी ताजे फळे आणि भाज्यांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहे आणि हे पूरक पदार्थ, गोळ्या आणि तोंडावाटे म्हणून देखील उपलब्ध आहे, जे आपल्या चिकित्सक किंवा दंतवैद्याद्वारे शिफारस केलेले असल्यास आपण कोणत्याही दुष्परिणाम किंवा विषबाधा टाळण्यासाठी शिफारस केली पाहिजे.

सर्व वयोगटातील जीवनसत्त्व सी करीता सल्ला दिलेली दैनिक अनुमत मात्रा (आरडीए) खाली नमूद केला आहे. तथापि, हे वैयक्तिक उंची, वजन आणि इतर घटकांवर अवलंबून बदलू शकते आणि कोणत्याही आहारातील बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांची सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

वय  पुरुष स्त्री
 6 महिन्यांपर्यंत 40 एमजी 40 एमजी
7 महिने ते 1 वर्ष 50 एमजी 50 एमजी
1 वर्षे ते 3 वर्षे 15 एमजी 15 एमजी
4 वर्षे ते 8 वर्षे 25 एमजी 25 एमजी
9 वर्षे ते 13 वर्षे 45 एमजी 45 एमजी
14 वर्षे ते 18 वर्षे 75 एमजी 65 एमजी
19 वर्षे आणि त्यापलीकडे (वयस्कर लोकांसाठी मात्रा) 90 एमजी 75 एमजी

स्त्रियांसाठी वर नमूद मात्रांशिवाय, गरोदर व स्तनपान देणार्र्या महिलांनी अतिरिक्त व्हिटॅंमिन सी घेतले पाहिजे:

  • गरोदर महिलांसाठी जीवनसत्त्व ईचे दैनंदिन मात्रा  85 एमजी आहे
  • स्तनात दूध येणार्र्या महिलांनी 125एमजी जीवनसत्त्व घेतले पाहिजे.

जीवनसत्त्व सीची कमतरता स्कर्वी बनविण्यास ज्ञात आहे, जे खालील चिन्हे आणि लक्षणे प्रदर्शित करते:

  • वैशिष्ट्यपूर्ण चमच्याच्या आकाराची नखे
  • शुष्क क्षती झालेली त्वचा
  • जखम लवकर बरे न होणें
  • लवकर खरचटणें
  • हाडे व सांध्यांमध्ये वेदना
  • लहान मुलांमध्ये हाडे विद्रूप होणें
  • रक्तक्षय
  • संक्रमणाचा अधिक धोका असण्याद्वारे परिलक्षित अशक्त प्रतिकार.
  • सांध्यांचे दाह (सूज) आणि सामान्य घातक ( दीर्घकाळ टिकणारे) दाह
  • थकवा
  • वजन वाढ

यांपैकी एखादे लक्षण असल्यास तुमच्या डॉक्टरांना त्वरित कळवा.

सल्ला दिलेल्या किंमतीपेक्षा अधिक किंवा खूप वेळ वापरल्यास, तुम्हाला खालीलप्रमाणें सहप्रभाव होऊ शकतातः

  • मळमळ
  • अतिसार
  • पोटामध्ये कळा येणें (पोटात वेदना)
  • पोट बिघडणें
  • खूप वेळ अतिरिक्त वापराने दातांचे एनेमल झिजू शकते, ज्याला दातामध्ये संवेदनशीलता किंवा वेदना म्हणून बघितले जाईल.
  • काही व्यक्तींमध्ये अलर्जिक प्रतिक्रियाही घडू शकतात.
  • जीवनसत्त्व बी12चे बिघडलेले स्तर.

 (अधिक वाचा: पोटाच्या वेदनेवर उपचार)

आपल्याला हायपरॉक्सलुरियाचा इतिहास (मूत्रमार्गाद्वारे ऑक्सॅलेटचे अत्यधिक विसर्जन) झाल्यास जीवनसत्त्व सी वापरताना सावधगिरी बाळगण्याची शिफारस केली जाते कारण यामुळे मूत्रपिंडांचे दगड वाढविण्याची जोखीम वाढते. जर आपणास आनुवांशिक हेमोक्क्रोमेटोसिस (अतिरिक्त लोह) ग्रस्त असेल तर विषाणू सीच्या दीर्घकाळ आणि जास्त प्रमाणात वापरानंतर तंतूंचे नुकसान उद्भवू शकते. सर्व परिस्थितींमध्ये, आपल्या डॉक्टरांनी विहित केल्याशिवाय आणि कोणत्याही सल्लामसलत न घेता आपण कोणत्याही आहारात पूरक आहार घेण्याची शिफारस केली जाते.

और पढ़ें ...

References

  1. National Institutes of Health; Office of Dietary Supplements. [Internet]. U.S. Department of Health & Human Services; Vitamin C.
  2. Block G. Vitamin C and cancer prevention: the epidemiologic evidence. Am J Clin Nutr. 1991 Jan;53(1 Suppl):270S-282S. PMID: 1985398
  3. National Cancer Institute [Internet]. Bethesda (MD): U.S. Department of Health and Human Services; High-Dose Vitamin C (PDQ®)–Patient Version
  4. Pullar JM, Carr AC, Vissers MCM. The Roles of Vitamin C in Skin Health. Nutrients. 2017 Aug 12;9(8). pii: E866. PMID: 28805671
  5. Spoelstra-de Man AME, Elbers PWG, Oudemans-Van Straaten HM. Vitamin C: should we supplement?. Curr Opin Crit Care. 2018 Aug;24(4):248-255. PMID: 29864039
  6. Alqudah MAY, Alzoubi KH, Ma'abrih GM, Khabour OF. Vitamin C prevents memory impairment induced by waterpipe smoke: role of oxidative stress. Inhal Toxicol. 2018 Mar - Apr;30(4-5):141-148. PMID: 29788804
  7. Ellulu MS, Rahmat A, Patimah I, Khaza'ai H, Abed Y. Effect of vitamin C on inflammation and metabolic markers in hypertensive and/or diabetic obese adults: a randomized controlled trial. Drug Des Devel Ther. 2015 Jul 1;9:3405-12. PMID: 26170625
  8. MedlinePlus Medical Encyclopedia: US National Library of Medicine; Vitamin C
  9. Moores J. Vitamin C: a wound healing perspective. Br J Community Nurs. 2013 Dec;Suppl:S6, S8-11. PMID: 24796079
  10. Patrick Aghajanian, Susan Hall, Montri D. Wongworawat, Subburaman Mohan. The Roles and Mechanisms of Actions of Vitamin C in Bone: New Developments. J Bone Miner Res. 2015 Nov; 30(11): 1945–1955. PMID: 26358868
  11. Lynch SR, Cook JD. Interaction of vitamin C and iron. Ann N Y Acad Sci. 1980;355:32-44. PMID: 6940487