जवस: फायदे, वापर, सहप्रभाव आणि मात्रा - Flax seeds (Alsi): Benefits,Uses, Side Effects and Dosage in Marathi

जवस बिया आवश्यक पोषक तत्त्वांचे छोटे खजिनेच आहेत. त्यामधील ओमेगा ३ फेटी एसिड्सचे प्रमाण इतर धान्यापेक्षा अधिक आहे आणि तुम्ही सीफूड घेत असल्यास, जवस तुमच्या शरिरातील फॅटी एसिडच्या आवश्यकतांसाठी एक चांगले पर्याय आहे. जवस बियांचे काही समान आरोग्य फायदे पाहू या:

• वजन कमी करण्यास वाव देतात: जवस बिया तंतूंमध्ये प्रचुर आहेत, जे वजन कमी करण्यास वाव देणारे एक उत्कृष्ट मॅक्रोपोषक तत्त्व आहे. याने अधिक वेळेसाठी पोट भरलेले वाटते आणि बिंज ईटिंग कमी होते. तसेच, तंतू शरिरातील कॉलेस्टरॉल काढणें वाढवते, जे वजन वाढवण्याकडे प्रमुख योगदान देते.
• उपयोगी पोषक तत्त्वे पुरवतात: जवस प्रचुर रोप आधारित आहारांचे एक पोषक दॄष्टीने प्रचुर स्त्रोत आहे. ते ओमेगा ३ फॅटी एसिडस, ए, डी, एफ जीवनसत्त्व आणि झिंक, लौह व मॅंगनीझचे एक चांगले स्रोत आहे.
• कॉलेस्टरॉल कमी होते: जवस बियांमध्ये उपस्थित घुलनशील तंतू रक्तात उपस्थित वसांना बांधतात आणि शरिरातून ते काढण्यास साहाय्य करतात. तसेच, कमी कॉलेस्टरॉल स्तर हृदयातील समस्या टाळतात आणि तुमच्या शरिराचे वजन आटोक्यात ठेवतात.
• ब्रेन स्ट्रोक टाळते: जवसमशील एला मेंदूमधील रक्ताभिसरण सुधारते आणि इजेपासून मुक्त होण्यासाठी मेंदूमधील उपस्थित क्षमता वाढवते.
• प्रभावी मधुमेहरोधी:  भारतातील अभ्यास सुचवतात की जवसमधील ओमेगा ३ फॅट रक्तातील साखर वाढवण्यास मदत करतात. या प्रकारे, जवस मधुमेहग्रस्तांसाठी एक निरोगी आहार निवड आहे.
• हृदयाचे आरोग्य सुधारते: ओमेगा ३ फॅट्स विशेषकरून एलाचे एक चांगले स्त्रोत असल्याखेरीज, जवस बिया तुमच्या हृदयासाठी एक योग्य आहार आहे. त्याने प्लाक बनण्याचा धोका कमी होतो, तसेच हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोक टळते.
• रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिलांना फायदे:  संशोधन प्रमाण सुचवतात की जवसमध्ये लिग्निन असते, जे रजोनिवृत्तीनंतरची लक्षणे सुधारतात उदा. हॉट फ्लश आणि हार्मोनल असंतुलन. पण या लाभाची पुष्टी करण्यासाठी अधिक अभ्यास आवश्यक आहे.
• एक तरुण आणि ताजेतवाणी त्वचा पुरवते: जवस तुम्ही वापरण्यासारखे सर्वोत्तम स्किन केअर एजेंट आहे. न केवळ ते दाह आणि डाग कमी करते, तर तुमच्या त्वचेला आर्द्रीकृत ठेवते आणि पोषित ठेवते, ज्याने ती तरुण आणि अधिक ताजेतवाणी दिसते.
• लांब आणि चकाकदार केस: तुमच्या केसांना जवस लावल्याने हेअर फॉलिकलला पोषण मिळते आणि तुमच्या डोक्याच्या कातडीसाठी अती आवश्यक आर्द्रता पुरवते. याने तुमचे केस जलद गतीने वाढतात, तर नैसर्गिक चकाकीने त्याच वेळी ते चकाकते.
• कार्पल टनेल पेन कमी करते: वैद्यकीय अभ्यास कार्पल टनेल सिंड्रोम मध्ये जवस जेलची कार्यक्षमता प्रदर्शित करतात. या परिस्थितीशी निगडीत कष्ट आणि इतर लक्षणे कमी करण्यात ते प्रभावी असल्याचे समजले आहे. तरी, या परिस्थितीसाठी जवसचे जेल वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणें सर्वोत्तम राहील.
• स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करतात:  जवस बिया फायटोएस्ट्रोजेनचे नैसर्गिक स्त्रोत आहे, ज्याने रजोनिवृत्ती झालेल्या महिलांना स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यास सुचवले जाते. या बियांमध्ये उपस्थित ओमेगा ३ फॅट्स कर्करोग कोशिकांची वाढही कमी करते

प्राणिजगतामध्ये, जवस बिया ऑमेगा ३ फॅटी एसिडचे एक प्रचुर स्रोत आहे. ऑमेगा ३ फॅटी एसिड एक उपयोगी फॅटी एसिडचा समूह आहे, जे स्वतः शरिराने बनवलेले नाही. म्हणून ते बाह्य स्त्रोतातून प्राप्त झाले पाहिजे. जवस बिया अशा वसांचे एक आहाराचे स्रोत असून, ते शरिराच्या आरोग्य कार्यासाठी खूप उपयोगी आहे. जवसमधील फॅटी एसिड ला एल्फा- लिनोलेलिक एसिड आणि लिनोलेनिक एसिड म्हणतात, ते मासांमधील ओमेगा ३ चे वनस्पती स्वरूप आहे.

या वसा शरिरात चयापचयाच्या रूपात जातात आणि हृदयाच्या आरोग्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. याखेरीज, जवस ए, सी, ई आणि एफ आणि पॉटेशिअम, लौह, मॅंगनीझ आणि झिंकचे लक्षणीय प्रभाव आहे. पोषणवाद्यांनी त्याला कार्यात्मक आहार हे नांव दिले आहे.

अभ्यास दर्शवतात की जवसामधील एक तृतीयांश जल घुलनशील आहे आणि हे तंतू रक्तातील वसांना बांधतात आणि पाण्यासह ते प्रणालीतून फ्लश करते. म्हणून नियमित जवस बिया घेतल्याने हानिकारक वसापासून मुक्ती मिळेल आणि सहज व निरोगी पद्धतीमध्ये वजन कमी होतो. तसेच, कॉलेस्टरॉल कमी झाल्यास हृदय समस्यांचा धोकाही कमी होतो.

 (अधिक वाचाः उच्च कॉलेस्टरॉल उपचार)

एल्फा-लिनोलेनिक फॅटी एसिडच्या (जवसाचे महत्त्वपूर्ण घटक) मज्जातंत्रात्मक प्रभावांचे अभ्यास करण्यासाठी अनेक स्वतंत्र अभ्यास करण्यात आलेले आहेत आणि या सगळ्या अभ्यासांचा दावा आहे की जवस बियांमधील एला (फॅटी एसिड्स) अवसादाची लक्षणे कमी करण्यासाठी स्ट्रोक्सचे प्रमाण कमी करण्यात खूप प्रभावी आहे. हे म्हटले गेले होते की एलाचे गुणधर्म या कारणाने आहे की मेंदूमध्ये काही प्रथिनांचे प्रमाण वाढवण्यास मदत करते, जे मेंदूंच्या कोशिकांच्या योग्य कार्यासाठी जवाबदार आहे. एला मज्जातंत्रीय आर्टरीझच्या डायलेशनमध्ये मदत करते आणि मेंदूंची न्युरोप्लास्टिसिटी सुधारते. स्ट्रोक्स आणि इतर मज्जातंत्रीय रोगांवर उपचार करण्यात या फॅटी एसिड्स वापरण्याच्या योग्य पद्धतींबद्दल संशोधन चालू आहे.

भारतात झालेल्या अभ्यासांचा दावा आहे की नियमित जवस वापरल्याने मधुमेहाच्या रुग्णांमधील रक्तशर्करा स्तराचे प्रमाण कमी होते. असा विश्वास आहे की जवसाचे हाइपोग्लाइसीमिक ( रक्तशर्करा कमी करणार्र्या) गुणधर्म ऑमेगा ३ फॅटी एसिड्सच्या उपस्थितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. जवसामध्ये उपस्थित फॅटी एसिड्स इन्सुलिनद्वारे ग्लुकोझ ग्रहण वाढवून मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये रक्तशर्करा स्तर राखून ठेवण्यास साहाय्य करते.

 (अधिक पहाः मधुमेहाची लक्षणे)

निरोगी हृदय राखून ठेवणें आपल्या जीवनांचे प्राथमिक समस्या असू शकतात, पण जलद गतीच्या जीवनशैलीने त्याला आवश्यकतेपेक्षा आरामशीर बनवून टाकले आहे. काहींसाठी, आपल्या व्यस्त कार्यक्रमामधून ५ मिनिटे काढून आरोग्याकडे बघणें कठिण होते. तुम्हाला एवढे श्रम करण्याची आवश्यकता नाही, असे कुणी म्हणाल्यास कसे? हो, तुम्ही जवसामध्ये उपस्थित ओमेगा ३ फॅटी एसिड्स हॄदयप्रणालीसाठी खूप निरोगी समजल्या जाण्याचा अंदाज लावल्यास तुमचा अंदाज योग्य आहे. संशोधक म्हणतात की ओमेगा ३ फॅटी एसिड्स अनसॅच्युरेटेड फॅटी एसिड्सचे प्रकार आहे, जे आर्टरीझमध्ये प्लाक बनवत नसून एथेरोस्क्लेरोसिस्चा धोका टळतो (आर्टरीमध्ये वसा जमा होणें). बॉस्टन ( अमेरिका) येथे झालेल्या अभ्यासाने दर्शवले आहे की एला वापरल्यास हृदयरोग आणि स्ट्रोकचा धोका कमी होतो. पण लक्षात ठेवा की इथे काही संप्रेरणेची गरज आहे, तुम्हाला आता ही स्वयंपाकघरात जायचे आहे आणि जवसाचा आहार घ्यायचे आहे.

 (अधिक वाचा: हृदयरोगाची कारणे आणि उपचार)

हल्लीच्या अभ्यासाचा दावा आहे की जवसामध्ये मिळणारे लिग्नॅनचे संभव कर्करोगरोधी गुणधर्म असतात, विशेष करून रजोनिवृत्ती झालेल्या महिलांमध्ये. जवसामध्ये मिळणारे लिग्नॅन फायटोएस्ट्रोजनचे प्रकार आहे. हे लिग्नॅन महिला हार्मोन एस्ट्रोजेनसारखे आहेत, ज्यामुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करेल असा विश्वास आहे. पुढील अभ्यास ओमेगा ३ फॅटी एसिड्सचा संबंध शरिरातील कर्करोगाच्या कोशिकांचे आकार व संख्या कमी करण्याशी असते. असा समज आहे की हे फॅटी एसिड्समुळे कर्करोगाच्या कोशिकांचे काही प्रोग्राम्ड सेल डेथ (एपोपोटिस) होऊन कर्करोगाचे गांभीर्य कमी होते. या रोगाशी झुंजण्यात जवसाचे वास्तविक कार्य व प्रभाविता हिची पुष्टी करण्यासाठी अभ्यास चालू आहे.

एका संशोधनाचा दावा आहे की जवसामधील लिग्निन महिलांमधील रजोनिवृत्तीनंतरची लक्षणे कमी करण्यासाठी चांगले असतात, ज्यामध्ये हॉट फ्लॅश आणि हार्मोन असंतुलन, पण या घटकाची निश्चितता संशोधन स्तरासाठी कोणताही पुरावा उपलब्ध नाही.

तुमच्या त्वचेसाठी यौगिकांचे समायोजन असते. या बियांचा एक चमच्यामधील प्रकृतीचा चांगुलपणासारखे असतात. प्रथम, त्याच्या दाहशामक व एंटीऑक्सिडेंट गुणधर्म तुमचे रॅश, एक्ने आणि त्वचेतील दाहाला सामोरे जाण्यात मदत मिळेल. तेव्हा, ते वय वाढण्याच्या सर्व पहिल्या लक्षणांशी झगडतात, ते तुमच्या त्वचेतील सर्व मृत कोशिका आर्द्रतापूर्ण करतात व काढतात आणि तुम्हाला निरोगी व सकारात्मक चकाकी देते. तसेच, जवसाच्या बिया विटामिन ईचे चांगले स्त्रोत आहे, जसे की प्रकृतीचे एजिंगविरोधी जीवनसत्त्व, ज्यामुळे त्वचेवरील पोषक प्रभाव तुम्हाला ताजेतवाणे आणि तरुण वाढते.

जवळपास सगळे जण केसांच्या हानीला आणि प्रत्येक प्रदूषण टाळतात. केसगळती व कडक केस प्रत्येकाला कष्टकर असतात आणि चकाकदार केस व निरोगी डोक्याच्या त्वचेचे स्वप्न कोणाला नसते. योग्य उपचार तुमच्या हातात आहे. मौखिकरीत्या जवस घेतल्याने आणि जेलच्या रूपात लावल्यास हेअर फॉलिकलला पोषण मिळते व कातडी आर्द्रीकृत करतात, ज्यामुळे केसांना लांबी व चकाकी मिळते. नियमित जवस तेल लावल्याने डॅंड्रफशी झगडण्यात मदत होते व केसगळती कमी होते.

कार्पल टनल सिंड्रोम काय आहे? तुमच्या बाहामधील नसावरील निरंतर दाबामुळे झालेली ही एक स्थिती आहे, ज्याने तुमच्या मनगट, हातेली आणि बोट यांची सूज आणि शिथिलपणासारखी लक्षणे निर्माण होतात. ही कारणे निरंतर टायपिंग, आर्थरायटीस किंवा हाइपोथॉयरॉडिझ्म असू शकतात. नेहमीच्या उपचारांमध्ये हॅंड स्प्लिंट किंवा स्टेरॉयड औषधे किंवा शस्त्रक्रिया सामील असते. हल्लीच्या अभ्यासाने ९६ लोकांच्या समूहावरील जवसाच्या तेलाचे जेलचे प्रभावांचे परीक्षण केले आहे आणि असा निष्कर्ष मिळाला ही जवसाच्या तेलाचे जेल कार्पल टनेल वेदना व इतर लक्षणांना आराम देण्यात खूप प्रभावी आहे. तसेच, तुम्हाला जवसाची प्रभाविता आणि वैद्यकीय उपयोगांबद्दल तुमच्या डॉक्टराशी बोलण्याचा सल्ला घरी उपयोग करण्यापूर्वी कार्पल टनेल वेदनेवर उपचार करणें सल्लेशीर आहे.