myUpchar प्लस+ के साथ पूरेे परिवार के हेल्थ खर्च पर भारी बचत

शिलाजित काय आहे?

शिलाजित भारतीय उपमहाद्वीपाच्या हिमालय व हिंदुकुश घाटींमध्ये नैसर्गिकरीत्या आढळणारे खनिज पदार्थ आहे. रोप आणि रोप पदार्थांच्या हजारो वर्ष विघटन झाल्याने बनलेले एक दुर्लभ रेसिन आहे. हे अडकलेले रोप पदार्थ खडकांच्या बाहेर येऊन तपकिरीसदृश ते काळे चिकट डिंकासारखे पदार्थ बनवते. भारतीय पारंपरिक औषध प्रणाली म्हणजेच आयुर्वेदात हजारो वर्ष त्याच्या आरोग्य निर्माण गुणधर्मांसाठी शिलाजितचे वापर होत आले आहे. आयुर्वेदाचे उल्लेख चरकसंहिता आणि सुश्रुतसंहितेत आढळते, जिथे त्याला  “सोन्यासारखे धातूचे खडे” आणि जिलेटेन पदार्थ म्हटले गेले आहे. आयुर्वेदामध्ये, शिलाजितला रसायन म्हटले गेले आहे, ज्याचे अर्थ सर्वांगीण आरोग्यास वाव देण्यात शिलाजितच्या फायद्यांशी आहे. वास्तविक पाहता, शिलाजित या नावाचे अर्थ “डोंगराचे विजेते आणि अशक्ततेचे उन्मूलक” असे आहे. दुर्दैवाने, आधुनिक विज्ञान या नैसर्गिक आश्चर्याचे अन्वेषण करण्याची आवश्यकता आहे.

तुम्हाला माहीत होते का?

आयुर्वेदिक डॉक्टरांप्रमाणें, शिलाजितचे गंध गोमूत्रासारखे असते. लोककथांमध्ये दावा केला गेला आहे की अशुद्ध स्वरूपात घेतल्यास ते स्त्री आणि पुरुष दोघांना खूप लाभकारी आहे.

शिलाजितबद्धल काही मूळभूत तथ्य:

  • लॅटिन नांवआस्फाल्टम पंजाबिएनम
  • सामान्य नांव: आस्फाल्ट, मिनरल पिच, मिनरल वॅक्स, शिलाजित
  • संस्कृत नांवशिलाजित, शिलाजिता
  • भौगोलिक वितरण: शिलाजित हिमालयात सामान्यपणें आढळते आणि हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड, अरुणाचल प्रदेश आणि काश्मीरमध्ये सर्वात प्रचुर साठा भरलेला आहे. ते चीन, नेपाळ, पाकिस्तान, तिबेट आणि अफगाणिस्तान येथे आढळते.
  1. शिलाजितचे आरोग्य फायदे - Health benefits of shilajit in Marathi
  2. शिलाजित कसे वापरावे - How to use Shilajit in Marathi
  3. शिलाजितची मात्रा - Shilajit dosage in Marathi
  4. शिलाजितचे सहप्रभाव - Shilajit side effects in Marathi

शिलाजितमध्ये अनेक उपचारक लाभ असले, तरी सर्वात महत्वाचे म्हणजे ते आरोग्य टॉनिक म्हणून ओळखले जाते. चांगल्या आरोग्यास वाव देण्यात शिलाजितचे काही फायदे आपण पाहू या.

  • वजन कमी करण्यास मदत करते: वैद्यकीय अभ्यास दर्शवतात की शिलाजितमध्ये काही सक्रिय यौगिके असतात, जे शरीर भार सूचकांक वाढवून वजन आणि कंबरेचे व्यास कमी करण्यास मदत करतात.
  • बद्धकोष्ठता कमी होते: शिलाजितचे शरिरावर काही टॉनिक प्रभाव असतात, जे आतड्याच्या स्नायूंना बळकट करतात आणि बद्धकोष्ठतेत आराम देऊन तुमच्या शरिरातून पचन आणि अन्न बाहेर पडण्यास मदत करतात.
  • शुक्राणूंची संख्या वाढवते: शिलाजित जवळपास दीड महिना नियमित घेतल्यास, फॉलिकल संप्रेरक हार्मोन वाढवून शुक्राणू यौगिके सुधारण्यात प्रभावी असल्याचे आढळले आहे.
  • डोंगरांच्या समस्यांमधून आराम मिळते: शिलाजित उंच जागेच्या समस्यांसाठी एकमुखी समाधान आहे. ते न केवळ तणाव आणि चिंतेमधून आराम देते, तर शिलाजित फुफ्फुसांच्या समस्या आणि हायपॉक्सिआ कमी करण्यात मदतशीर आहे.
  • रक्तक्षयाला उलटते: शिलाजित लौहाचे एक चांगले स्त्रोत आहे, जे हीमोग्लोबिन आणि लाल रक्तकोशिका वाढवण्यात मदतशीर असते. टॉनिक असल्यामुळे, ती अशक्तता आणि रक्तक्षय झालेल्या लोकांमध्ये थकवा कमी करते.
  • अल्झायमरची प्रगती कमी करते: संशोधनाचे पुरावे दर्शवतात की शिलाजितमधील फ्युल्व्हिक एसिड मेंदूमध्ये ताउ प्रथिन अधिक साचणें टाळते, जे इतरत्र न्यूरोडेजेनरेशन आणि अल्झायमर्ससाठी जवाबदार आहे. तथापी, या लाभाची पुष्टी करण्यासाठी अधिक अभ्यासाची गरज आहे.
  • पोटाचे अल्सर टाळते: शिलाजित गॅस्ट्रिक गळती थांबवते आणि पोटाच्या किनारीला कडक करते, व अल्सर निर्माण होणें टाळते.
  1. मधुमेहासाठी शिलाजित - Shilajit for diabetes in Marathi
  2. कॉलेस्टरॉलसाठी शिलाजित - Shilajit for cholesterol in Marathi
  3. वजन कमी करण्यासाठी शिलाजित - Shilajit for weight loss in Marathi
  4. बद्धकोष्ठतेसाठी शिलाजित - Shilajit for constipation in Marathi
  5. पोटातील अल्सरसाठी शिलाजित - Shilajit for stomach ulcers in Marathi

मधुमेहासाठी शिलाजित - Shilajit for diabetes in Marathi

आयुर्वेदामध्ये, शिलाजित मधुमेहरोधी गुणधर्मासाठी प्रख्यात आहे. आयुर्वेदिक वैद्य मधुमेहग्रस्तांना मधुमेहाची लक्षणे आणि औषधांचे सहप्रभाव कमी करण्यात त्याच्या प्रभावितेसाठी त्याचा सल्ला देतात. हेच नाही, शिलाजितचा सल्ला आयुर्वेदिक डॉक्टरांद्वारे रात्रीच्या वेळचे मूत्रत्यागाची वारंवारता कमी करण्यासाठी ही देतात, जो वाढत्या वय आणि मधुमेहाचे लक्षण आहे. भारतात झालेल्या अभ्यास सुचवतात की शिलाजित काही मधुमेहरोधी औषधांसह घेतल्यास पारंपरिक औषधांपेक्षा रक्तशर्करा कमी करण्यात खूप प्रभावी आहे. तथापी, मानवी अभ्यासांच्या अभावामुळे, मधुमेहग्रस्तांनी कोणत्याही रूपात शिलाजित घेण्यापूर्वी डॉक्टरांशी बोलले पाहिजे.

कॉलेस्टरॉलसाठी शिलाजित - Shilajit for cholesterol in Marathi

आयुर्वेदाप्रमाणें, शिलाजित कॉलेस्टरॉल प्रबंधन करण्यास उपयोगी आहे. अभ्यास सुचवतात की 2 ग्रॅम शिलाजित नियमित घेणें कमी घनत्वाचा वसा किंवा खराब कॉलेस्टरॉल कमी करण्यात खूप प्रभावी आहे, तर त्याच वेळी उच्च घनत्वाचा वसा किंवा चांगले कॉलेस्टरॉल त्याच वेळी वाढवते. पुढे हे सुचवले गेले की शिलाजितमधील फ्युल्व्हिक एसिड या रेसिनच्या हायपोलिपिडेमिक ( रक्तातील कॉलेस्टरॉल कमी करणारे) प्रभावांसाठी जवाबदार आहे. हेच नसून, शिलाजितमध्ये विटामिन सी आणि विटामिन ई सुद्धा सामील आहे, जे प्रख्यात एंटीऑक्सिडेंट आहे. हे एंटीऑक्सिडेंट आर्टरीमध्ये प्लाक निर्माण होणें टाळतात आणि त्याद्वारे, हृदयविकाराचा धोका कमी करतात.

वजन कमी करण्यासाठी शिलाजित - Shilajit for weight loss in Marathi

लठ्ठपणा जगभर सर्व वाढत्या आरोग्य चिंता म्हणून उद्भवत आहे. आधुनिक संस्कृति आणि जीवनशैलीने या समस्येला सामोरे जाणें खूप महत्त्वाचे बनवले आहे. वास्तविक, डब्ल्यूएचओने लठ्ठपण्याला “जागतिक महामारी” असे म्हटले आहे. आंतरराष्ट्रीय संशोधन पत्रिकेत प्रकाशित एक अवलोकन लेखामध्ये सुचवले गेले आहे की शरिराच्या तंतूंमध्ये प्राणवायूची मागणी आणि पुरवठ्यामधील असंतुलन लठ्ठपण्याचे प्रमुख स्त्रोत आहे. हेच नाही तर शिलाजित फल्व्हिक एसिड, खनिज आणि लौहाचे एक समृद्ध स्त्रोत आहे, जे शरिरात लाल रक्तकोशिका वाढवते. लाल रक्तकोशिका तंतूंना प्राणवायूचे मुख्य संवाहक आहेत. म्हणून, या कोशिकांची बदली जेवढ्या लवकर होईल, ते तेवढ्याच लवकर तंतूंना प्राणवायूचा पुरवठा करतात.

वजन कमी करण्याच्या कार्यक्रमामध्ये पूरक तत्त्व म्हणून शिलाजितच्या प्रभावांची चाचणी करण्यासाठी अनेक अभ्यास करण्यात आलेले आहेत. भारतात झालेल्या अभ्यासाने 70 लोकांच्या समूहावर याचे परीक्षण केले आणि असे आढळले की शिलाजित घेतल्याने वजन लक्षणीयपणें घटते आणि पोटातील फोल्ड्स कमी होऊन मांडी व कंबरेचे व्यास कमी होते.

अजून एका अभ्यासामध्ये, शिलाजित अग्निमंथ ( क्लेरोडेंड्रमफ्लुमायडिस) असलेल्या लोकांच्या समूहाला दिलेले असल्यास, शरिराचे वजन आणि बेसल मॅटाबॉलिक इंडेक्स कमी करण्यात उपयोगी असे आढळले. म्हणून, हे सुरक्षितपणें म्हटले जाऊ शकते की शिलाजित वजन कमी करण्यास मदत म्हणून खूप प्रभावी आहे.

बद्धकोष्ठतेसाठी शिलाजित - Shilajit for constipation in Marathi

बद्धकोष्ठतेसारखे पचनात्मक विकार या दिवशी अधिकाधिक सामान्य बनत चालले आहेत. बद्धकोष्ठतेचा त्रास असलेले लोक अडकल्यासारखे वाटण्याची तक्रार करतात. काही आत्यंतिक प्रकरणांमध्ये शौचमार्गातून रक्तस्त्रावही नोंदण्यात आलेले आहे. एखाद्या व्यक्तीसाठी अतीव बद्धकोष्ठतेच्या कारणावर बोट ठेवणें खूप अवघड असते, तथापी, सामान्यपणें ते त्यांची जीवनशैली, आहार सवयी आणि शरीरशास्त्रावर अवलंबून असते.

आयुर्वेदामध्ये, शिलाजितला घातक बद्धकोष्ठतेच्या उपचारासाठी उत्कृष्ट पदार्थ समजले जाते. रसायन किंवा आरोग्य टॉनिक असून, ते आतडीच्या भिंतींना बळकट करते आणि आतड्यांच्या पेरिस्टॅल्टीक परिचलनांचे (गटकडे पुढे जाणार्र्या आतड्याचे परिचलन) नियामन करते. शिलाजित यकृत (यकृत रस) मधून बाइल गळती होणेंही वाढवते, जे अन्नाला बेहतर आर्द्रता करून आणि पचवण्यास साहाय्य करते.

पोटातील अल्सरसाठी शिलाजित - Shilajit for stomach ulcers in Marathi

पोटाच्या गडबडीच्य प्रमुख कारणांपैकी गॅस्ट्रिक अल्सर एक आहे. सतत तणावाखाली किंवा काही विहित औषधे असलेल्या लोकांना गॅस्ट्रिक अल्सर विकसित होण्याचे वाढीव धोका असतो. अभ्यास दावा करतात की शिलाजित गॅस्ट्रिक एसिड गळती कमी करते आणि पोटाच्या भिंती तोडते, व अशाप्रकारे पोटातील आम्लांद्वारे पोटाची आतील किनारीची सुरक्षा देते. तथापी, मानवी अभ्यास अजूनही चाललेले आहेत, म्हणून पोटातील अल्सरवर उपचार म्हणून शिलाजित वापरण्यापूर्वी आयुर्वेदिक वैद्याशी बोललेले बरे असते. 

शिलाजित सामान्यपणें रेसिन किंवा पूड या स्वरूपात वापरले जाते आणि कॅप्स्युल, टॅबलेट, तेल, क्रीम आणि सौंदर्यवर्धक उत्पादनांमध्येही उपलब्ध आहे. शिलाजित सिरप आणि तरळ पदार्थ बाजारात व्यावसायिकरीत्या उपलब्ध आहे.

आदर्शपणें, 300-500 मिलीग्रॅम शिलाजित कोणतेही विशेष सहप्रभाव न होता रोज वापरले पाहिजे. आयुर्वेदिक वैद्य दुधाबरोबर 1-3 थेंब तरळ शिलाजित घेऊन आरोग्य फायदे वापरण्याचा सल्ला देतात.

शिलाजितची वास्तविक मात्रा व काळावधी वेगवेगळी असते, जे व्यक्तीचे वय आणि शारीरिक परिस्थितीवर अवलंबून असते. म्हणून, तुमच्यासाठी योग्य शिलाजित मात्रा निर्धारित करण्यासाठी आयुर्वेदिक तज्ञाचा सल्ला घेणें चांगले असते.

शिलाजितमध्ये खूप आरोग्य फायदे असले तरी, तुम्हाला माहीत असलेल्या काही पूर्वकाळजी आहेत, उदा:

  • कच्चे शिलाजित मानवी उपयोगासाठी अयोग्य समजले जाते, पण ते काही खनिजांमध्ये समृद्ध असते. कच्चे शिलाजित एस्पॅरगिलससारख्या बुरशींद्वारे संक्रमित होऊ शकते. शिलाजित नेहमी त्याच्या प्रक्रिया केलेल्या स्वरूपात वापरावे.
  • डॉक्टरांप्रमाणें, थॅल्सीमिया रुग्णांनी शिलाजित लौहामध्ये समृद्ध असल्याने ते टाळले पाहिजे.
  • सांप्रत, गरोदर स्त्रियांसाठी शिलाजितच्या सुरक्षिततेवर काहीही माहिती उपलब्ध नाही. अशाप्रकारे, तुम्ही गरोदर असल्यास, तुम्हाला शिलाजित घेण्यापूर्वी ऑब-जिन तपासण्याचा सल्ला दिला जातो.
  • आयुर्वेदिक वैद्यांप्रमाणें, तुम्हाला गाउटचा त्रास असल्यास शिलाजित घेऊ नये, कारण ते युरिक एसिड स्तर वाढवणारे असते. (अधिक वाचा: रक्तामधील अधिक युरिक एसिड)

तसेच, तुम्ही आधीच विहित औषधे वापरत असल्यास, कोणत्याही रूपात शिलाजित घेण्यापूर्वी आयुर्वेदिक वैद्याशी बोलणें महत्त्वाचे असते, जेणेकरून हे सुनिश्चित होईल की ते तुमच्या उपचारात हस्तक्षेप करत नाही.

और पढ़ें ...

References

  1. Harsahay Meena, H. K. Pandey, M. C. Arya, and Zakwan Ahmed. Shilajit: A panacea for high-altitude problems. Int J Ayurveda Res. 2010 Jan-Mar; 1(1): 37–40. PMID: 20532096
  2. J. M. Williams et al. Epithelial Cell Shedding and Barrier Function: A Matter of Life and Death at the Small Intestinal Villus Tip. Vet Pathol. 2015 May; 52(3): 445–455. PMID: 25428410
  3. Nader Shahrokhi, Zakieh Keshavarzi, Mohammad Khaksari. Ulcer healing activity of Mumijo aqueous extract against acetic acid induced gastric ulcer in rats. J Pharm Bioallied Sci. 2015 Jan-Mar; 7(1): 56–59. PMID: 25709338
  4. Goel RK1, Banerjee RS, Acharya SB. Antiulcerogenic and antiinflammatory studies with shilajit. J Ethnopharmacol. 1990 Apr;29(1):95-103. PMID: 2345464
  5. Biswas TK et al. Clinical evaluation of spermatogenic activity of processed Shilajit in oligospermia. Andrologia. 2010 Feb;42(1):48-56. PMID: 20078516
  6. Melissa L. Times, Craig A. Reickert, M.D. Functional Anorectal Disorders. Clin Colon Rectal Surg. 2005 May; 18(2): 109–115. PMID: 20011350
  7. Goel RK1, Banerjee RS, Acharya SB. Antiulcerogenic and antiinflammatory studies with shilajit. J Ethnopharmacol. 1990 Apr;29(1):95-103. PMID: 2345464
  8. Paranjpe P1, Patki P, Patwardhan B. Ayurvedic treatment of obesity: a randomised double-blind, placebo-controlled clinical trial. J Ethnopharmacol. 1990 Apr;29(1):1-11. PMID: 2278549
  9. Ranjan K. Pattonder, H. M. Chandola, S. N. Vyas. Clinical efficacy of Shilajatu (Asphaltum) processed with Agnimantha (Clerodendrum phlomidis Linn.) in Sthaulya (obesity). Ayu. 2011 Oct-Dec; 32(4): 526–531. PMID: 22661848
  10. Leanne Hodson. Adipose tissue oxygenation: Effects on metabolic function. Adipocyte. 2014 Jan 1; 3(1): 75–80. PMID: 24575375
  11. Pravenn Sharma et al. SHILAJIT: EVALUTION OF ITS EFFECTS ON BLOOD CHEMISTRY OF NORMAL HUMAN SUBJECTS. Ancient Science of Life Vol : XXIII(2) October, November, December 2003 3DJHV
  12. Carlos Carrasco-Gallardo, Leonardo Guzmán, Ricardo B. Maccioni. Shilajit: A Natural Phytocomplex with Potential Procognitive Activity. Int J Alzheimers Dis. 2012; 2012: 674142. PMID: 22482077
  13. C Velmurugan, B Vivek, E Wilson, T Bharathi, T Sundaram. Evaluation of safety profile of black shilajit after 91 days repeated administration in rats. Asian Pac J Trop Biomed. 2012 Mar; 2(3): 210–214. PMID: 23569899
  14. N. S. Gaikwad et al. Effect of shilajit on the heart of Daphnia: A preliminary study. J Ayurveda Integr Med. 2012 Jan-Mar; 3(1): 3–5. PMID: 22529672