myUpchar प्लस+ के साथ पूरेे परिवार के हेल्थ खर्च पर भारी बचत

गेली 5000 वर्षे, आयुर्वेदिक औषध प्रणाली त्यांच्या औषधीय आणि आरोग्य निर्मात्या गुणधर्मांसाठी अनेक वनस्पतींचे वापर करत आहे. आयुर्वेदिक आणि लौकिक औषध प्रणाली अधिक सर्वांगीण प्रदर्शनावर अवलंबून आहे. या लेखामध्ये, आपण त्रिफळा नावाच्या एक मौल्यवान वनस्पतीचे फायदे आणि वापरांवर प्रकाश टाकू या. तुम्ही वनस्पतीजन्य किंवा आयुर्वेदिक औषधे नियमितपणें घेत असल्यास, तुमचे लक्ष त्रिफळावर नक्कीचे गेलेले असेल. “शारंगधर संहिता” नावाच्या प्राचीन आयुर्वेदिक ग्रंथामध्ये प्रसिद्ध बहुवनस्पतीय ( एकापेक्षा अधिक वनस्पतीने बनलेले) मिश्रणांचे उल्लेख सापडते आणि “चरक संहिता” नावाच्या ग्रंथात विशेष करून त्रिफळाचे आरोग्य फायदे सापडतात. त्रिफळा वनस्पतीबद्दल सर्वकाही जाणून घेण्यासाठी पुढे वाचा.

त्रिफळा काय आहे?

त्रिफळा तीन फळे म्हणजेच आवळा (एंब्लिका ऑफिशिअनॅलिस) , बिभीतकी किंवा बहेडा ( टर्मिनलिआ बेलेरिका) आणि हारीतकी किंवा हरड ( टर्मिनलिआ शेब्युला) यांपासून बनलेले प्रसिद्ध आयुर्वेदिक मिश्रण आहे. वास्तविक पाहता, त्रिफळा हे नांवच “तीन फळे” (त्रि = तीन आणि फळा= फळ) यांपासून बनलेले आहे. आयुर्वेदामध्ये, त्रिफळाचे शोध मुख्यत्त्वे त्याच्या “रसायन” गुणधर्मांसाठी केले जाते, म्हणजेच हे मिश्रण शरिराचे आरोग्य आणि सुदृढता राखून ठेवण्यात खूप प्रभावी आहे आणि आजार होणें टाळते.

त्रिफळा निम्नलिखित वनस्पतींचे समायोजन आहे.

  • आवळा (एंब्लिका ऑफिशिअनॅलिस) :
    देशभरात आढळणार्र्या सर्वांत सामान्य फळांपैकी एक असलेल्या आवळ्याला इंडिअन गूझबॅरी असेही म्हणतात. आवळा हे फळ ततू, एंटीऑक्सिडेंट, खनिज यामध्ये प्रचुर आणि जगात विटामिन सीच्या सर्वांत समृद्ध स्त्रोतांपैकी एक आहे. ते चांगल्या अमाशय आरोग्य, बद्धकोष्ठता टाळणें आणि संक्रमणाविरुद्ध झगडण्यासाठी आणि एक वयवाढरोधी संकाय म्हणून सामान्यपणें वापरले जाते.
  • बहेडा ( टर्मिनलिआ बेलेरिका) :
    हे रोप सामान्यपणें भारतीय उपमहाद्वीपात आढळते आणि तापशामक, एंटीऑक्सिडेंट, यकृतरक्षक ( यकृतासाठी चांगले) , श्वसनात्मक समस्या आणि मधुमेहरोधी म्हणून आयुर्वेद आणि औषधीय प्रणालीमध्ये आढळते. आयुर्वेदाप्रमाणें, बहेडामध्ये अनेक प्रचुर जीवशास्त्रीय यौगिक असतात उदा. ग्लूकोसाइड, टॅनिन, गॅलिक एसिड, एथाइल गॅलॅट इ. एकत्रितपणें, ही यौगिके बहेडाच्या अधिकतम आरोग्य फायद्यांसाठी लाभकारी आहे.
  • हरड ( टर्मिनलिआ शेब्युला) :
    हरड आयुर्वेदाला ज्ञात असलेली सर्वांत महत्त्वपूर्ण वनस्पती आहे. त्याचे आरोग्य फायदे एंटीऑक्सिडेंट, दाहशामक आणि वयवाढरोधी असल्याशिवाय एक उत्कृष्ट जखम बरे करणारे पदार्थ आहे. यकृत, पोट, हृदय आणि पित्ताशयाच्या सामान्य कार्याची पुनर्स्थापना आणि साजसांभाळ करण्यात त्याचे लाभ आयुर्वेदात सुख्यात आहे. वास्तविकरीत्या तिला “औषधांचा राजा”असे म्हटले आहे.

तुम्हाला माहीत होते का?

आयुर्वेदामध्ये, त्रिफळा शरिरातील सर्व तीन दोषांना संतुलित करत असल्याचे सांगितले जाते. त्रिफळा आयुर्वेदिक औषधाद्वारे वर्णित केलेल्या रसांपैकी पाच सामावलेले आहेत. ते गोड, आंबट, उग्र, कडू आणि तिखट आहे. त्यामध्ये तुरट हे एकच रस आहे जे आढळत नाही.

  1. त्रिफळाचे आरोग्य फायदे - Health benefits of triphala in Marathi
  2. त्रिफळाचे सहप्रभाव - Side effects of triphala in Marathi
  3. त्रिफळा कशी वापरावी - How to use triphala in Marathi
  4. त्रिफळाची मात्रा - Triphala dosage in Marathi

त्रिफळा आयुर्वेदामधील पुनरुज्जीवक वनस्पती आहे, पण ते विविध रोगांच्या उपचारामध्ये वापरले असते. वास्तविक पाहता, आयुर्वेदामध्ये, एवढाही विश्वास आहे की त्रिफळा तुमच्या तुमच्या शरिराची तेवढी काळजी घेईल जेवढी तुमची स्वतःची आई घेईल. या मिश्रणाबद्दल एवढे महान काय आहे? कुणीही विचारू शकतो. म्हणून, आपण त्रिफळाच्या काही आरोग्य फायद्यांना पाहू या:

  • वजन कमी करणें: त्रिफळा घेतल्याने विविध वैद्यकीय अभ्यासांद्वारे वजन कमी करण्याच्या प्रक्रियेत साहाय्य होते. नियंत्रणांच्या तुळनेने, त्रिफळा दिलेले अभ्यास प्रयुक्त अधिक वजन सोडतात आणि त्यापेक्षाही कमी कमर आणि मांड्यांचा व्यास कमी झाले होते.
  • डोळे: त्रिफळा मोतीबिंदु आणि ग्लूकोमाच्या प्रबंधनासाठी वापरल्या जाणार्र्या आयुर्वेदिक मिश्रणांचे महत्त्वपूर्ण घटक आहे. वैद्यकीय अभ्यास या वनस्पतीच्या मोतीबिंदूरोधी आणि दृष्टी सुधारण्याच्या लाभाची पुष्टी करतात.
  • केस: त्रिफळाचे तुमच्या केसांसाठी सुरक्षात्मक फायदे असतात आणि केस लवकर पांढरे होण्याला लांब ठेवण्याचे उपाय म्हणून सामान्यपणें वापरलेले जाते. ती केसगळती कमी करण्यातही मदत करते आणि तुमच्या डोक्याच्या कातडीला स्थानिकरीत्या लावले असता सर्व वांछित पोषण देते.
  • पोटाच्या समस्या: वातबद्धता, बद्धकोष्ठता, पोट फुगणें आणि अनियमित शौच याच पोटाच्या समस्यांपैकी प्रमुख आहेत. अभ्यासातून समजले आहे की आहारात त्रिफळा सामील केल्याने या सामान्य पचनात्मक तक्रारींचे प्रबंधन होण्यास मदत होते आणि त्याद्वारे शरिरातील अतिरिक्त विषारी पदार्थांपासून मुक्ती मिळते.
  • पॅरिओडॉंटिसिस: त्रिफळाच्या सूक्ष्मजीवरोधी गतिविधी सामान्य मौखिक समस्या उदा. हिरड्याचे विकार आणि पॅरिओडॉंटोसिस यांच्या प्रबंधनात त्याच्या वापरांचे समर्थन करतात. क्लॉरहेडिक्सिनसह माउथवाश म्हणून वापरले जात असल्यास, ते प्लाक बनणें कमी करून मौखिक आरोग्य सुधारतात.
  • सूक्ष्मजीवरोधी: त्रिफळा विविध संक्रंमणांमध्ये सूक्ष्मजीवरोधी पदार्थ म्हणून वापरली जाते आणि वैद्यकीय अभ्यासांनी अशा वापराचे समर्थन केले आहे. त्रिफळाचे एस्चेरिचिआ कॉली, सॅल्मोनॅला टायफी, स्यूडोमॉनस एरिगिनॉसा, व्हायब्रिओ कॉलेरे यांविरुद्ध प्रभावी असण्याचे प्रमाण आहेत.
  • एंटीऑक्सिडेंट: त्रिफळाची त्याच्या प्रचुर विटामिन सी घटकामुळे एंटीऑक्सिडेंट घटकामुळे एंटीऑक्सिडेंट खाद्यपदार्थ म्हणून पुष्टी झाली आहे. याप्रकारे, ती फ्री रॅडिकल्सच्या हानिकारक व विनाशाक प्रभावांविरुद्ध तुमच्या शरिराला सुरक्षित ठेवण्यास मदत करेल.
  • मधुमेह: हार्मोन इंसुलिनवर कार्य होण्याद्वारे मधुमेहरोधी प्रभाव त्रिफळामध्ये असल्याचे निष्पन्न झाले आहे. ती रक्तधारेत ग्लूकोझचे संग्रह आणि उत्सर्ग कमी करण्याद्वारे कार्य करते.
  1. वजन कमी करण्यासाठी त्रिफळा - Triphala for Weight Loss in Marathi

वजन कमी करण्यासाठी त्रिफळा - Triphala for Weight Loss in Marathi

अभ्यास सुचवतात की नियमित त्रिफळा घेतल्याने वजन कमी करण्यासाठी, विशेषकरून लठ्ठ लोकांमध्ये उत्कृष्ट आहे. हल्लीच्या मानव आधारित संशोधनामध्ये, 16 ते 60 वर्षाच्या लठ्ठ लोकांच्या दोन समूहांना वजन कमी करण्यात त्रिफळाच्या फायद्यांचे परीक्षण कमी करण्यासाठी निवडले गेले. या समूहापैकी 12 आठवड्यांच्या अवधीसाठी एकाला दिवसातून तोंडाद्वारे दोनदा 5 ग्रॅम त्रिफळा दिला गेला, तर दुसर्र्या समूहाला प्लॅसीबो उपचार दिले गेले आणि असे आढळले की त्रिफळा दिलेल्या समूहामध्ये शरिराच्या वजनामध्ये आणि कंबर व मांड्यांच्या व्यासामध्ये लक्षणीय घट आढळले. तसेच, आपण शौच प्रक्रियांवर त्रिफळा पुडाच्या वापराच्या नियामक प्रभावांवर नजर टाकली, तर हे स्पष्ट आहे की त्रिफळा अधिक सहज वजन कमी करण्यासाठी मदत करू शकते. म्हणून, हे आपण सुरक्षितपणें म्हणू शकतो की त्रिफळा एक प्रभावी वजन कमी करणारे उपाय आहे.

 (अधिक पहा: लठ्ठपणाची कारणे)

त्रिफळा दीर्घकालिक प्रभावासाठी खूप सुरक्षित समजले जाते. तुम्ही एरवी निरोगी व्यक्ती असल्यास तुम्ही पोषक फायद्यांसाठी त्रिफळा घेऊ शकता. पण त्याचे काही सहप्रभाव असतात, जे तुमच्या आहारात त्रिफळा घेण्यापूर्वी विचारात घेतले पाहिजेत.

  1. त्रिफळा एक नैसर्गिक पाचक आहे. माफक मात्रेत घेतल्या ते खूप लाभकारक असले तरी, अधिक मात्रेत त्रिफळा घेतल्याने अतिसार आणि डायसेंट्री होऊ शकते.
  2. तुम्हाला आधीच औषधे विहित केलेली असल्यास, आहारामध्ये त्रिफळा जोडण्यापूर्वी आयुर्वेदिक वैद्याला विचारलेले बरे, कारण ते औषधांच्या कार्यामध्ये हस्तक्षेप करू शकते.
  3. गरोदर आणि संगोपक मातांसाठी त्रिफळा सुरक्षित असल्याबद्दल कोणतेही शास्त्रीय प्रमाण नसल्यामुळे, गरोदर महिलांना कोणत्याही स्वरूपात त्रिफळा घेण्याचा सल्ला दिला जात नाही किंवा बापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेतला जावा.
  4. त्रिफळा लहान मुलांना दिला जाऊ नये .
  5. काही लोकांना त्रिफळा घेतल्यानंतर निद्रेमध्ये व्यत्यय येण्याची तक्रार करतात, पण ते चूर्णाच्या मात्रेवर निर्भर असते.

त्रिफळा त्रिफळा चूर्णाच्या स्वरूपात सर्वांत सामान्यपणें घेतली जाते, पण ती टॅबलेट, कॅप्स्युल आणि त्रिफळा रसाच्या स्वरूपामध्येही व्यावसायिकरीत्या उपलब्ध आहे. स्थानिक वापरासाठी त्रिफळा तेलाच्या स्वरूपातही घेतली जाऊ शकते.

त्रिफळा चूर्ण तयार करण्यासाठी तीन वनस्पतीच्या प्रमाणाचे अनुपात वैय्यक्तिक शरीर प्रकाराबरोबर बदलते, पण सामान्यपणें तीन वनस्पती 1 (हरड) 2 (बहेडा) आणि 4 (आवळा) या अनुपातात मिसळ्या जातात. ½ चहाचा चमचाभर चूर्ण पाण्यासह (चहाच्या स्वरूपात) जेवणानंतर सकाळी किंवा रात्री घेतली जाऊ शकते. आयुर्वेदिक वैद्य त्रिफळा वेगवेगळे करून 1:2:4 अनुपातामध्ये घेतात. बहेडा चूर्ण थेट जेवणापूर्वी घेण्याचे सुचवले जाते, तर आवळा चूर्ण जेवणापूर्वी घेतल्याचे सुचवले जाते आणि हरड चूर्ण जेवणाच्या कमीत कमी 2-3 तासांपूर्वी घेण्याचे सुचवले जाते. आयुर्वेदाप्रमाणें, हे सर्व चूर्ण सर्वोत्तम परिणाम मिळावे म्हणून तूप आणि मधासोबत घेतले पाहिजे. नियमित त्रिफळा घेतल्याने पचन सुधारणें आणि शरिरासाठी आवश्यक खनिजे आणि पोषकतत्त्वे पूरित करण्यासाठी खूप प्रभावी आहे. तथापी, तुम्हाला खरेच घरी ही आयुर्वेदिक आरोग्यास वाव देणारे मिश्रण बनवायचे असेल, तर तुमच्या आयुर्वेदिक वैद्याला त्रिफळाचूर्ण बनवण्याच्या मात्रा व पद्धतीसाठी विचारले पाहिजे.

त्रिफळा गुग्गुळ आणि त्रिफळामध्ये भ्रम केला जातो, पण त्रिफळा गुग्गुळ एक थोडे भिन्न मिश्रण आहे, जी लवंग, काळीमिरी आणि गुग्गुळु ( मिर रॅसिन) त्रिफळामधील फळांमध्ये मिसळले जाते आणि आयुर्वेदामध्ये दाहरोधी मिश्रण म्हणून वापरले जाते.

त्रिफळा चिकित्सकाच्या सल्लेप्रमाणें रिकामेपोटी किंवा जेवणानंतर घेतले जाऊ शकते. सामान्यपणें ½ चहाचा चमचाभर त्रिफळा चूर्ण चहाच्या रूपात एका दिवसात घेतला जाऊ शकतो. त्रिफळा चूर्ण दिवसातून एकदा मध किंवा तुपाबरोबर घेतले जाऊ शकते, पण प्रत्येक मात्रेत चूर्णाचे प्रमाण, या बाबतीत, पाण्याबरोबर घेतल्या जाणार्र्या मात्रेपेक्षा वेगळे असेल. त्रिफळाची मात्रा शरिराचे प्रकार, वय, लिंग आणि इतर घटकांप्रमाणें वेगळी असते, पण आयुर्वेदिक वैद्य सुचवतात की दैनंदिन त्रिफला चूर्णासाठीची मात्रा 2 चहाचा चमचापेक्षा अधिक असू नये.

त्रिफळा कॅप्स्युल, सिरप आणि टॅबलेटची मात्रा त्रिफळा उत्पादनाच्या क्षमतेप्रमाणें आणि वैय्यक्तिक शरीर प्रकार व शरीरशास्त्राप्रमाणें भिन्न असेल. म्हणून, तुम्हाला या आयुर्वेदिक चूर्णाच्या विशिष्ट वैद्यकीय फायद्यांचा लाभ घ्यायचा असल्यास, तुमच्यासाठी त्रिफळेची योग्य मात्रा जाणून घेण्याकरिता आयुर्वेदिक वैद्याचा सल्ला घेतलेला बरा.

और पढ़ें ...

References

  1. https://www.myupchar.com/tips/triphala-ke-fayde-nuksan-lene-ka-tarika-in-hindi