myUpchar प्लस+ के साथ पूरेे परिवार के हेल्थ खर्च पर भारी बचत

शतावरी (एस्पॅरॅगस रेसेमोस) काय आहे?

हिमालयीन क्षेत्र निसर्गाच्या अंतहीन उपहारांनी नटले आहे. आभूषणात्मक यापासून उपचारात्मक आणि विशिष्ट उपचारक पदार्थ असल्यामुळे, इथे जवळपास प्रत्येक मानवी आवश्यकतेसाठी नैसर्गिक पर्याय उपलब्ध आहेत. शतावरी हिमालयाच्या वने आणि हिमालयीन क्षेत्रांच्या पायथ्यामध्ये आढळणारी अशी एक वनस्पती आहे, ती आयुर्वेदातील प्राचीनतम वनस्पतींपैकी एक आहे आणि त्याचे उल्लेख भारतीय औषधशास्त्राच्या प्राचीनतम पुस्तकांमध्ये आढळतात. चरकसंहिता आणि अष्टांगहृदयममध्ये त्याला “महिलांचे टॉनिक” असे नांव दिले गेले आहे. वास्तविक पाहता, तुम्हाला जाणून घेण्यास आश्चर्य होईल की शतावरी म्हणजे “शंभर पती असलेली” असे आहे. शतावरी महिला प्रजननतंत्राच्या सर्वांगीण आरोग्यामधील लाभांसाठी प्रसिद्ध आहे. जर तुम्हाला वाटत असेल की हेच सगळे आहे, तर तुमच्या हे ही आश्चर्य असेल की शतावरीला आयुर्वदामध्ये “शंभर रोगांवर उपचार ” असे म्हटले आहे. तसेच, एडॅप्टोजेनिक (तणावरोधी) आणि एंटीऑक्सिडेंट गुणधर्म त्याला अधिकतम तणावरोधी आणि वयसंबंधी समस्या कमी करण्यासाठी खूप प्रभावी वनस्पती आहे. या वनस्पतीचे असे महत्त्व आहे की आयुर्वेद त्याला “वनस्पतींची राणी” असे म्हटले आहे.

शतावरीबद्दल काही मूळभूत तथ्य:

  • वनस्पतिशास्त्रीय नांव: एस्पॅरॅगस रेसेमोस  
  • कुटुंब: लिलिएसॅस/ एस्पॅरागॅस
  • सामान्य नांव:  शतावरी, एस्पॅरॅगस मूळ, इंडिअन एस्पॅरॅगस
  • संस्कृत नांव: शतावरी, शतमूली/शतामुली
  • वापरले जाणारे भाग: मूळ आणि पाने
  • स्थानिक क्षेत्र आणि भौगोलिक वितरण: शतावरी भारतीय उपमहाद्वीपाच्या उष्णकटिबंधीय क्षेत्रांतील स्थानिक आहे, पण ती हिमालयीन क्षेत्रांमध्ये भरपूर प्रमाणात आढळते, शतावरी श्रीलंका आणि नेपाळमधील काही भागांमध्येही आढळते.
  • तासीर: थंड करणें आणि आर्द्रता प्रदान करणें. आयुर्वेदामध्ये, ते वात आणि पित्त दोषांचे संतुलन करते, असे म्हटले जाते.
  1. शतावरीचे आरोग्य फायदे - Health benefits of shatavari in Marathi
  2. शतावरीचे रोप आणि शतावरी कशी वापरली जाते - Asparagus plant and how is Shatavari used in Marathi
  3. शतावरीची मात्रा - Shatavari dosage in Marathi
  4. शतावरीचे सहप्रभाव - Shatavari side effects in Marathi

शतावरी प्रजननक्षमतेसाठी आणि महिलांच्या लैंगिक आरोग्यासाठी खूप उत्कृष्ट वनस्पती आहे, पण काही कारणांमुळे तिला अनेक उपाय असलेली वनस्पती असे म्हटले जाते.

  • महिला आरोग्यात पुरोधा: शतावरी महिलांसाठीच्या फायद्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. ती त्यांची लैंगिक क्षमता वाढवते, हार्मोन्सला संतुलित करते आणि प्रजननक्षमता सुधारते. शतावरी घेतल्याने मासिक धर्मातील वेदना कमी होते आणि मासिक धर्म नियमित झाल्याचे आढळले आहे.
  • पीसीओएस मध्ये लाभकारक आहे: संशोधन अभ्यास सुचवतात की शतावरीचे शरिरावर एस्ट्रोजेनसारखे प्रभाव होते, जे महिलांमधील हार्मोन कार्याला सुसज्ज करतो आणि ऊसाइट्सच्या योग्य विकासामध्ये साहाय्य करतो, ज्याने पीसीओएससाठी सर्व धोका घटक सांभाळले जातात. तरी पीसीओएस निवारणासाठी त्याची कार्यक्षमता आणि मात्रेची पुष्टी करण्यासाठी अजून अभ्यासांची गरज आहे.
  • पुरुषांमधील लैंगिक इच्छा सुधारते: शतावरी न केवळ महिलांसाठी, तर पुरुषांसाठीही लाभकारक आहे. नियमित शतावरी घेतल्याने शरिरावर एफ्रोडिझिअक कार्य दिसून आल्याचा दावा केला गेला आहे. तरीही, वैद्यकीय अभ्यासाच्या अभावामध्ये, या लाभाबद्दल डॉक्टराशी बोलून अजून जाणून घेणें बेहतर राहील.
  • संगोपक मातांसाठीचे लाभ: शतावरी आयुर्वेदिक औषधांमध्ये एक दुग्धवर्धक म्हणून वापरले जाते. वैद्यकीयपूर्व पुराव्यांना या लाभाची पुष्टी केली असली, तरी शतावरीचे दुधवर्धक कार्य सिद्ध करण्यात मानवी अभ्यास अजून अपुराच ठरला आहे.
  • तणाव कमी करते: शतावरीचे वैद्यकीयपूर्व परिस्थितींमध्ये प्रभावी तणावरोधक म्हणून कार्य आढळले आहे. एडॅप्टोजेनिक वनस्पती म्हणून, ते तुमच्या शरिरामधील तणाव हार्मोन कमी करतो आणि तुमचे मन तणावमुक्त होते.
  • नैसर्गिक एंटीऑक्सिडेंट: प्रयोगशाळा अभ्यास सुचवतात की शतावरी एंटीऑक्सिडेंट यौगिकांचे भंडार आहे, जे फ्री रॅडिकल हानीशी झगडते आणि रोगांशी झुंज देण्याची तुमची नैसर्गिक क्षमता सुधारते. ती वयवाढ प्रलंबित करते आणि अवयवांचे कार्यही सुधारते.
  • पेप्टिक अल्सर कमी करते: वैद्यकीय अभ्यासात आढळले आहे की, नियमित 3 ग्रॅम शतावरी दुधासह घेणें वय किंवा लिंग याचे विचार न करता पेप्टिक अल्सरचे गांभीर्य कमी करण्यात प्रभावी आहे. तथापी, त्यावर काही आहारात्मक निर्बंधाची गरज आहे आणि डॉक्टरांच्या पर्यवेक्षणाखाली घेतली पाहिजे.
  • एंटीबॉयटिक म्हणून कार्य करते: अभ्यासांच्या शृंखलेतून पुष्टी झाली आहे की शतावरी वनस्पतीच्या पानांचे सार अनेक रोगकारक सूक्ष्मजीवांची वाढ प्रतिबंधित करू शकते आणि संक्रामक रोगांवरील उपचारासाठी नैसर्गिक एंटीबॉयटिक म्हणून तिच्यामध्ये काही क्षमता असते.
  • संधिवाताच्या लक्षणांमधून आराम मिळते: शतावरी संशोधन अभ्यासात कार्यक्षम दाहशामक वनस्पती म्हणून असल्याचे सुचवले जाते. नियमित घेतल्याने संधिवाताशी निगडीत सूज आणि वेदना कमी होऊ शकते. एंटीऑक्सिडेंट वनस्पती असल्याने, ती फ्री रॅडिकल हानी कमी करते, जे संधिवातात्मक दाहाच्या काही प्रमुख कारणांपैकी एक आहे.
  • अतिसारामधून आराम मिळते: आयुर्वेदिक वैद्य अतिसाराची लक्षणे कमी करण्यासाठी शतावरी विहित करतात. प्रयोगशाळेतील अभ्यास या पारंपरिक वापराची पुष्टी करतात, पण मानव आधारित अभ्यास शतावरीचे अतिसारविरोधी शक्तीची पुष्टी करण्यासाठी अजून पूर्ण झालेले नाहीत.
  • केसांसाठी चांगली: शतावरी एक नैसर्गिक जिवाणूरोधी आणि बुरशीरोधी पदार्थ आहे. ती डोक्याच्या कातडींचे बुरशीजन्य संक्रमण रोखण्यास मदत करते. दाहशामक आणि एंटीऑक्सिडेंट असून, ती सुनिश्चित करते की तुम्हाला एक्झेमा आणि सॉरिअसिससारख्या डोक्याच्या कातडीच्या समस्या होत नाहीत. तिच्यामुळे केसगळती आणि वेळेपूर्वी केस पांढरे होणें ही कमी होते.
  • रक्तशर्करा कमी करणें: प्राणि-आधारित अभ्यास सुचवतात की शतावरी तुमच्या शरिरातील इंसुलिनचे प्रमाण वाढवते, ज्याने अतिरिक्त रक्तशर्करा साफ होणें सुलभ होते.
  • प्रतिकार वाढवते: वैज्ञानिक अभ्यासांद्वारे सिद्ध झाले आहे की, शतावरी वापरल्याने प्रतिकार सशक्त होतो आणि तुमच्या प्रतिकारप्रणालीची क्षमता वाढवून रोगकारक पदार्थ स्वच्छ होतात. ती शस्त्रक्रियानंतरच्या संक्रमणांची संभाविता कमी करण्यासाठीही उपयोगी आहे.
  • डासांद्वारे वहन होणारे रोग टाळते: शतावरीच्या मुळाचे सार डासांची लार्वा, अंडी आणि वयस्करांसाठी विषारी असल्याचे दिसून आले आहे. असा अंदाज आहे की ती वनस्पती असल्याने, तिचा उद्भव डासांपासून झाला आहे आणि म्हणून ती या रोगाच्या संवाहकांविरुद्ध अनेक पद्धतींनी काम करू शकते आणि प्रतिकाराचा धोका उभा राहत नाही.
  • इम्युनोएड्जुव्हॅंट: शतावरी मुलाचे सार, लसाबरोबर ऍड्जुव्हॅंट (संप्रेरक) म्हणून दिल्याने केवळ लस दिल्यापेक्षा बेहतर प्रतिकार प्रतिसाद देते. याचे कारण म्हणजे शतावरी चे प्रतिकार संप्रेरक गुणधर्म, ज्याचे अंतर्निहित कारण प्रचुर सॅपॉनिन घटक आहे.
  • कर्करोग टाळते: इन व्हिट्रो (प्रयोगशाळा-आधारित) अभ्यास दर्शवतात की शतावरीचे मूळ आणि पानांच्या सारांमध्ये कर्करोगरोधी शक्ती आहे. असे आढळले आहे की, या रोपात उपस्थित असलेल्या सक्रिय यौगिक शतावरिन, कर्करोग कोशिकांची वाढ आणि पसार दाबून ठेवते. तथापी, या लाभाची पुष्टी करण्यासाठी वैद्यकीय परीक्षणांची अजूनही गरज आहे.
  1. महिलांसाठी शतावरीचे फायदे - Shatavari benefits for women in Marathi

महिलांसाठी शतावरीचे फायदे - Shatavari benefits for women in Marathi

बाकी काहीही नसले, तरी शतावरी महिला आरोग्यासाठी एक वरदान आहे. त्याने ने केवळ कामेच्छा वाढते, तर गर्भाशयाच्या एकूण आरोग्यामध्ये सुधारणा होते, महिला लैंगिक हार्मोंसचे संतुलन होण्यात शरिराला मदत मिळते आणि महिलांची प्रजननक्षमता सुधारते. हल्लीच्या वैद्यकीय अभ्यासांचा दावा आहे की शतावरीचे हे सर्व लाभ या वनस्पतीच्या गुणधर्माबरोबर सत्य असल्याने महिला प्रजनन कोशिकांची (ऊसाइट्स) गुणवत्ता सुधारते. हेच नाही, महिलांमधील अजून संतुलित हार्मोन प्रणालीमुळे परिणामी कमी क्रॅंप्स आणि अधिक वेदनामुक्त मासिक धर्म संभवू शकतो.

शतावरी एक बारमाही वनस्पती (अनेक वर्षे जगते) आहे, जी त्याच्या लाकडी देठाच्या मदतीने जवळपास 1-2 मी. उंची प्राप्त करते. तिची पाने पातळ आणि सूईसारख्या असतात आणि तिला लहान काट्यांसह पांढरी फुले लागतात. शतावरीच्या रोपाचे मूळ ट्युबर असलेले असते आणि ते तिच्या सर्व औषधीय फायद्यांचे स्त्रोत आहे. प्राचीन ग्रंथ ताजेतवाणी स्वरूपात शतावरी घेण्याचा सल्ला देत असले, तरी तिला सामान्यपणें पूडच्या रूपात घेतले जाते, जे आंशिकपणें मुळाच्या कडू चवीमुळे किंवा केवळ सोयीच्या कारणामुळे. शतावरी कॅप्स्युल, टॅवलेट आणि ग्रॅन्युल म्हणूनही ते व्यावसायिकरीत्या उपलब्ध आहे. शतावरीला दैनंदिन आहारात सामील करण्यापूर्वी एक ख्यातनाम आयुर्वेदिक वैद्याकडून मात्रा आणि वारंवारतेची पुष्टी करण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो.

हल्लीच, एस्पॅरॅगस रॅसेमोसचा खाद्य बायोफिल्म्सच्या उत्पादनामध्ये वापराचा दावा केला जातो, जे व्यावसायिक मांस उत्पादने गुंडाळतांना वापरले जाऊ शकते. हे फिल्म न केवळ खाद्य उत्पादनाला खूप अवधीसाठी ताजे ठेवतात, तर त्यामध्ये सामान्य पॉलिफिल्मचे काही सहप्रभावही नसतात. याचे कारण आहे शतावरीचे एंटीऑक्सिडेंट आणि जिवाणूरोधी गुणधर्म. संशोधक या नैसर्गिक उत्पादनामध्ये खूप संभावना पाहत आहेत, ज्यामागे पर्यावरण पूरक बायोफिल्म्स आणि बाजारातील खाद्य उत्पादनांच्या अधिक वेळ साठवणूक अवधीचा विचार केला जातो.

आयुर्वेदिक वैद्य सुचवतात की एक चहाचा चमचाभर शतावरी पूड चहा म्हणून दिवसांतून दोनदा घेतल जाऊ शकतो.

प्रजननक्षमता समस्यांसाठी, गर्भ धारण करण्यास निश्चय करण्यापूर्वी काही महिने नियमितपणें शतावरी घेतलेले बरे असते. याने न केवळ तुमची प्रजननक्षमता वाढेल, तर तुमच्या अंडाशयाची परिस्थिती सुधारेल आणि तुम्ही गर्भ धारण करण्यासाठी अधिक योग्य व्हाल. महिलांमधील प्रजननक्षमता आणि लैंगिक आरोग्य सुधारण्यासाठी आयुर्वेदिक वैद्यांनी दररोज दोनदा 2 चहाचा चमचा शतावरी पूड घेऊन घेण्यासाठी सल्ला दिलेला आहे.

गरोदरपणात शतावरी वापरणें असुरक्षित आहे, कारण त्याच्यामुळे प्रयोगशाळा अभ्यासांमध्ये गर्भपात आणि जन्मजात दोष होण्याचे दिसून आले आहे आणि माणसांमधील या प्रभावाचे विरोध करण्यासाठी कोणतेही मानवी संशोधन झालेले नाही. म्हणून,  गरोदर महिलांनी शतावरी कोणत्याही स्वरूपात घेण्यापूर्वी त्यांच्या डॉक्टरांचा सल्ला नेहमी घेतला पाहिजे.

शतावरीच्या कुटुंबाच्या इतर सदस्यांची नकोशी असलेल्या लोकांना शतावरीचीही नकोशी असू शकते .

या वनस्पतीच्या औषधीय व्यवहारांबद्दल बरेच काही माहीत नही, म्हणून तुम्हाला आधीच औषधे विहित केलेली असल्यास आणि आहारात हे वनस्पती जोडल्यास तुम्ही नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यावसायिकाचा सल्ला घेतला पाहिजे.

और पढ़ें ...